وکلا امروز قادرند با استفاده از امکانات رمزگذاریشده پیامرسانهایی چون تلگرام با موکلان خود یا افراد نیازمند مشاوره و کمک حقوقی به صورتی بعضا ناشناس تماس متنی، شنیداری و دیداری داشته باشند. مستندات پرونده را به صورت دیجیتال دریافت و مطالعه کنند و چنانکه در مبحث این درس اشاره خواهیم کرد با بهرهگیری از انبوهی از دادهها و ابزارهای موثر دنیای دیجیتال وظایف حقوقی خود را به بهترین نحو به انجام رسانند.
در این ویدیو ۶ روش از ۱۲ موثر از امکانات دیجیتال دنیای اینترنت برای پیشبرد کارهای قضایی را با هم بررسی میکنیم و در قسمت اول این ویدیو نیز ۶ روش دیگر را بررسی کردهایم.
این برنامه بخشی از جلسه پنجم دوره آموزشی «استفاده موثر و امن از ابزارهای دیجیتال ویژه وکلا و مدافعان حقوق بشر» برگزارشده در در آموزشکده توانا است.
۷- واکاوی تاریخچه، کشف و ثبت الگوها
در موتورهای جستجو و شبکههای اجتماعی میتوان تاریخ را به عقب برگرداند و مثلا از ابتدا تا انتهای سال ۲۰۰۲ – یعنی ۲۱ سال پیش – به دنبال یک رشته متنی یا عکس گشت. در گوگل و یوتیوب میتوان زمان خاصی را برای جستجوی محتوی تعیین کرد. این موضوع امری فوقالعاده مهم و ذیقیمت برای وکلا و فعالان حقوقی است، چرا که با بررسی تاریخچه یک موضوع مثلا نقض حقوق شهروندان یا فساد یک دستگاه دولتی خاص و نحوه گسترش و الگوهای آن در طول زمان میتوان از جوانب مختلف این روند پرده برداشت. در نظر بگیرید که دو افسر پلیس متهم به خشونت بیشازاندازه با شهرونداناند، بررسی تاریخچه موارد ضربوشتم افراد آن محل، از طریق شبکههای اجتماعی، ویدئوهای یوتیوب و همچنین نتایج گوگل میتواند الگویی از مرتبطبودن موارد بالای خشونت با حضور آن دو افسر خاص در منطقه مورد بحث را در همه سالهای گذشته تایید کند. همین مورد میتواند در مورد خشونت علیه زندانیان یک زندان خاص و تاریخچه آن و همه موارد مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
۸- بهکارگیری شیوههای کارآمد تحقیق (تحلیل بازار)
در دنیای تجارت و روابط عمومی از شیوههای پیچیدهای برای تحقیق در مورد بازار استفاده میشود. مثلا برای شناسایی مشتریان احتمالی یک محصول خاص انواع و اقسام ابزارهای تحقیق از بازار (Market Research) و همچنین دستهبندی افراد علاقهمند احتمالی، تحلیل ویژگیهای مشترک ایشان و همچنین هدفقراردادن آنان با پیامهایی جهتدار با هدف فروش استفاده میشود. این ابزارها را برای فعالیت حقوقی نیز میتوان به کار برد. اینجا به جای جستجو برای مشتریان یک محصول خاص، مجموعهای بزرگ از شهروندان، به شکلی دستهبندی میشود که بتوان با گروهی خاص از قربانیان فساد یا خشونت دولتی ارتباط برقرار کرد و آنان را در کمپینهای اطلاعرسانی و مشاوره حقوقی هدف قرار داد.
۹- استفاده از دادههای تحلیلی شبکههای اجتماعی و موتورهای جستجو
در ادامه مورد بالا یعنی تحلیل و استخراج دادهها با هدف دستهبندی و ارتباط با گروههای خاص و مورد نظر، میتوان از دادههای شبکههای اجتماعی مثلا موضوعات ترندشده در توییتر و انواع و اقسام هشتگها استفاده کرد. به طور مثال همه پستهای اینستاگرامی با یک هشتگ یا دارابودن مشخصات یک مکان جغرافیایی خاص را میتوان برای بررسی رویدادی در حوالی آن منطقه به کار گرفت. سرویس جستجوی گوگل نیز اطلاعات نسبتا مفصلی از رشتههای جستجو در خلال یک بازه زمانی خاص و از یک موقعیت جغرافیایی مشخص ارائه میکند. مثلا میتوان از خلال دادههای گوگلترند فهمید که کدام منطقه جغرافیایی در ایران در هفته یا ماه گذشته بیش از جاهای دیگر واژه «شکنجه» و «خشونت» و «بازداشت» را جستجو کرده است. این دادهها میتواند ما را برای ردیابی و تحقیق یاری رسانند.
۱۰- تحقیق بر پایه اطلاعات موجود در فضای عمومی
در سالهای گذشته اطلاعات استخراجشده از منابع عمومی (OSINT) به عنوان یکی از اصلیترین بازوهای بررسی و تحلیل وقایع در دسترس همگان قرار گرفته است. از دولتها، پلیس و دستگاههای امنیتی گرفته تا روزنامهنگاران، وکلا و بسیاری از اقشار و
گروههای دیگر بهسادگی انبوهی از اطلاعات را در پی موارد مورد نیاز خود برای رصد و کشف جرم یا نقض حقوق بشر و موارد دیگر میکاوند. در وب جهانی شمار غیر قابل باوری از داده عمومی، از شماره تلفن و محلسکونت افراد، تصاویر و ویدئوهای آنها و همچنین ابزارهایی که میتوانند با آپلود یک عکس هویت صاحب آن را حدس بزنند و با پیمایش دهها و صدها هزار تصویر – مثلا در تصاویر گوگل با کمک گوگللنز – تصاویر مشابه را در کسری از دقیقه بیابند. این ابزارها و رواج استفاده از آنان به پیدایش گروهی از فعالان دیجیتال متخصص در گردآوری دادههای با منشاء عرصه عمومی انجامیده است. مثلا دهها و صدها کاربر در جریان تجاوز روسیه به اوکراین میلیونها تصویر و داده مشابه را تجزیه و تحلیل و اطلاعاتی بسیار دقیق و قابل اتکاء از تلفات، موقعیت جغرافیایی و حتی فنیترین ویژگیهای جنگ را به رایگان منتشر و دردسترس همه کاربران شبکههای اجتماعی خصوصا توییتر و یوتیوب قرار میدهند؛ اطلاعاتی که تا پیش از این در انحصار سرویسهای نظامی و اطلاعاتی پیچیده و دولتی بوده است.
۱۱- جستجو و تحلیل از خلال انجمنها و شبکههای اجتماعی
امروزه حجمی بیمانند از دادهها و اطلاعات صاحب ارزش در اختیار هر فعال حقوقی و وکیلی قرار دارد. حتی بدون پرداخت هزینه میتوان از خلال گفتوگوهای شهروندان در فورومها، انجمنها، وبلاگها و شبکههای اجتماعی، اطلاعاتی را به دست آورد که تا پیش از این نیازمند ماههای تحقیق، مصاحبه و گفتوگو و سفرهای دور و دراز بودند. گروهی از کارگران یک معدن سالهاست مورد تضییع حقوق، فشارهای غیرقانونی و نقض حقوق کار قرار دارند. این کارگران یک کانال تلگرامی برای انتشار اخبار این موارد ایجاد کردهاند. برخی از آنان پستهای این کانال تلگرامی را در کانال دیگری مثلا در واتساپ بازنشر کرده و مورد بحث و بررسی قرار میدهند. فقط بررسی این دو کانال و تماس با حاضران آنها ذیقیمتترین ارتباطات و اطلاعات را در اختیار فعال حقوقی و وکیل قرار میدهد. همچنین با ارتباط مستقیم با کارگران یا نمایندگان ایشان میتوان از آنان درخواست اطلاعات بیشتر یا راستیآزمایی اطلاعات موجود در کانالهای عمومی کرد.
۱۲- دادهکاوی و کلاندادهها
دادهکاوی و کلاندادهها همانطور که پیشتر اشاره شد به ابزارهای مرسوم در پروسههای حقوقی و محاکمات بدل شدهاند. در سالهای گذشته مثلا تعدادی از شرکتهای تولیدکننده دارو و دیگر ابزارهای پزشکی، پس از بررسی دهها و صدها هزار مورد استفاده این محصولات توسط شهروندان از خلال کلاندادهها و بروز عوارض جانبی در شمار قابل توجهی از ایشان باز توسط دادهکاوی دیجیتال به سهلانگاری یا اشتباه در تولید دارو و محصول پزشکی متهم شدند. باز بر خلاف دوران گذشته که مطالعات پس از درمان با روشهایی چون مصاحبه و نمونهبرداری تصادفی انجام میپذیرفت، امروزه به دلیل توسعه و تکامل کلاندادههای مثلا مربوط به درمان و سلامتی میتوان روند بهبود میلیونها بیمار پس از درمان و عوارض احتمالی را با استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای مشابه رصد کرد. حال پروسه مشابهی را در مورد نقض حقوق زندانیان یا یک گروه اقلیت نژادی و قومی در نظر آورید، با کنکاش دادههای بعضا موجود در عرصه عمومی میتوان مواردی از این دست را با یافت ادله و شواهد کافی تبدیل به بخشی از پروسه دادخواهی و فعالیت حقوقی کرد.