در شرایطی که اینترنت ایران با محدودیتهای بسیاری روبرو است، ابزارهای دورزدن فیلترینگ به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره میلیونها ایرانی تبدیل شدهاند. یکی از این ابزارها که در ماههای اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده، فیلترشکن «شیر و خورشید» است. در این مقاله آموزشی به بررسی این ابزار میپردازیم.
شیر و خورشید یک نرمافزار متنباز است که بر پایه هسته اصلی سایفون (Psiphon) توسعه یافته اما به صورت مستقل و توسط یک تیم داوطلبانه منتشر شده است. این نرمافزار هیچ وابستگی رسمی به شرکت سازنده سایفون ندارد و کاملا یک پروژه مستقل است که با هدف پاسخ به نیازهای خاص کاربران ایرانی در شرایط قطعی و محدودیت شدید اینترنت طراحی شده است.
مهمترین ویژگی این فیلترشکن، انتشار عمومی کدهای آن روی گیتهاب است. این یعنی هر متخصصی میتواند کدهای نرمافزار را بررسی کند و از نبود درِ پشتی یا عملکرد مخفیانه اطمینان حاصل کنن.
این مطلب صرفاً با هدف اطلاعرسانی کاربران تهیه شده است. معرفی «شیر و خورشید» بهمعنای تأیید، تضمین امنیت یا توصیه قطعی برای استفاده از آن نیست. ما تنها اطلاعات و گزارشهای موجود درباره این ابزار را گردآوری و ارائه کردهایم تا کاربران بتوانند با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند. مسئولیت دانلود، نصب و استفاده از هر ابزار بر عهده خود کاربران است.
ویژگیهای فنی که باید بدانید
پروتکل Conduit
یکی از مهمترین قابلیتهای فنی این نرمافزار، پشتیبانی از پروتکل Conduit است. این پروتکل امکان مدیریت پیشرفته و هوشمند پروتکلهای اتصال را فراهم میکند.
عدم نیاز به ثبتنام
برخلاف بسیاری از سرویسهای VPN که برای استفاده نیاز به ایجاد حساب کاربری، ارائه ایمیل یا اطلاعات شخصی دارند، شیر و خورشید کاملا بدون نیاز به ثبتنام کار میکند. این ویژگی از زاویه حریم خصوصی اهمیت دارد، چون هیچ اطلاعات شخصیای برای استفاده از نرمافزار به هیچ سرور یا شرکتی ارسال نمیشود.
بهینهسازی برای اندروید
این نرمافزار در حال حاضر به طور خاص برای سیستمعامل اندروید بهینهسازی شده است. کاربران iOS و سیستمعاملهای دیگر باید از ابزارهای جایگزین استفاده کنند.
ارزیابی امنیتی ویپیان شیر و خورشید
نقاط مثبت امنیتی
بزرگترین مزیت امنیتی شیر و خورشید متنباز بودن آن است. وقتی کدهای یک نرمافزار به صورت عمومی در دسترس است، جامعه امنیت دیجیتال میتواند آن را بررسی کند و آسیبپذیریها را شناسایی کند. این شفافیت به مراتب بهتر از فیلترشکنهایی است که کدهایشان کاملا سربسته و ناشناخته است.
نقاط ضعف امنیتی
متنباز بودن به تنهایی کافی نیست. چند ریسک جدی وجود دارد که باید از آنها آگاه باشید.
مهمترین ریسک، انتشار نسخههای تقلبی است. چون نام این نرمافزار شناختهشده شده، افراد سودجو میتوانند نسخههایی با همین نام اما با کدهای آلوده بسازند و از طریق کانالهای تلگرامی یا سایتهای مختلف توزیع کنند. نصب این نسخههای تقلبی میتواند گوشی شما را در معرض بدافزار یا جاسوسافزار قرار دهد.
ریسک دیگر فقدان پشتیبانی رسمی است. برخلاف شرکت سایفون که ساختار سازمانی مشخص و پشتیبانی رسمی دارد، شیر و خورشید یک پروژه داوطلبانه است. این یعنی در صورت بروز مشکل امنیتی جدی، سرعت واکنش ممکن است کمتر از یک شرکت رسمی باشد.
همچنین، اگر در حوزههای حساس فعالیت میکنید٬ مانند روزنامهنگاری، حقوق بشر، فعالیت مدنی یا سیاسی٬ بهتر است برای ارتباطات و فعالیتهای حساس، تنها به این ابزار تکیه نکنید و از راهکارهای امنتر و تخصصیتر استفاده کنید.
دستورالعملهای امن استفاده
فقط از گیتهاب رسمی دانلود کنید
این مهمترین نکتهای است که باید به خاطر بسپارید. فایل APK نرمافزار را فقط و فقط از مخزن رسمی گیتهاب پروژه دریافت کنید. هرگز فایل APK ارسالشده در کانالهای تلگرامی، گروههای واتساپ یا سایتهای ناشناس را نصب نکنید، حتی اگر ادعا شود که نسخه جدیدتر یا بهتری است.
از انجام تراکنشهای مالی هنگام اتصال پرهیز کنید
هنگامی که به شیر و خورشید یا هر فیلترشکن دیگری متصل هستید، ترافیک اینترنت شما از سرورهای آن عبور میکند. به همین دلیل، از انجام هر گونه تراکنش مالی حین اتصال به فیلترشکن خودداری کنید. این شامل ورود به همراهبانک، اپلیکیشنهای بانکی، صرافیهای ارز دیجیتال و هر سرویس مالی دیگری میشود. برای کارهای مالی، ابتدا فیلترشکن را خاموش کنید، سپس به سرویس بانکی وصل شوید.
مدیریت دسترسیهای اپلیکیشن
پس از نصب، دسترسیهای اپلیکیشن را در تنظیمات گوشی بررسی کنید. یک فیلترشکن برای کارکرد اصلی خود نیازی به دسترسی به مثلا دوربین، میکروفون، مخاطبین یا گالری تصاویر شما ندارد. اگر چنین دسترسیهایی درخواست شد، آنها را رد کنید.
بستن کامل برنامه پس از استفاده
وقتی کارتان با فیلترشکن تمام شد، برنامه را فقط minimize نکنید و آن را کاملا ببندید. یک فیلترشکن فعال در پسزمینه نه تنها باتری و اینترنت شما را مصرف میکند، بلکه همچنان ترافیک پسزمینه اپلیکیشنهای دیگر را هم از خود رد میکند.
شیر و خورشید در میان فیلترشکنهای موجود برای کاربران ایرانی، به دلیل متنباز بودن و شفافیت ساختاری، گزینهای نسبتا قابل اعتماد محسوب میشود. اما هیچ فیلترشکنی صد در صد امن نیست. قانون اساسی استفاده از هر فیلترشکن ساده است: آن را فقط از منبع رسمی دانلود کنید، برای کارهای مالی حساس استفاده نکنید و وقتی نیازی ندارید خاموشش کنید.
فیلترشکن ابزار دسترسی به اینترنت آزاد است، نه ابزار ناشناسماندن یا امنیت مطلق. این تفاوت را همیشه به خاطر داشته باشید.