در ماه سپتامبر سال ۲۰۲۶ گزارشی از شرکت Anthropic، سازنده دستیار هوش مصنوعی کلود و یکی از شرکت‌های پیشرو در حوزه هوش مصنوعی، منتشر شد که نشان می‌داد نهادهای امنیتی و تبلیغاتی جمهوری اسلامی چطور از ابزارهای هوشمند برای ساخت پرونده‌های هویتی از فعالان، شبیه‌سازی حساب‌های واقعی، و انتشار اخبار جعلی استفاده کرده‌اند. این سو استفاده‌های جمهوری‌اسلامی برای خیلی از ما عجیب نبوده و نیست اما نکته مهم‌تر این است که باید بدانیم این روش‌ها دقیقا چطور کار می‌کنند تا بتوانیم جلویشان را بگیریم.
وقتی حساب یک دوست، در اختیار او نیست
یکی از روش‌هایی که کشف شد، شبیه‌سازی حساب یک فعال واقعی بود؛ به قدری دقیق که مخاطبانش متوجه تفاوت نمی‌شدند. تصور کنید پیامی از یک دوست قدیمی یا یک فعال شناخته‌شده دریافت می‌کنید که از شما می‌خواهد اطلاعاتی بفرستید یا در کاری همراهی کنید. چطور مطمئن شویم واقعا خود اوست؟
- اگر درخواست غیرعادی یا فوری بود، از یک کانال دیگر (تماس تلفنی، پیام در پلتفرمی دیگر) تایید بگیرید.
- به تغییر ناگهانی در لحن نوشتاری یا سبک صحبت دقت کنید.
- برای حساب‌های مهم، احراز هویت دومرحله‌ای را با روش دریافت کد از طریق یکی از اپلیکیشن‌های تایید هویت دو مرحله‌ای (نه با پیامک) فعال کنید؛ این کار کپی‌برداری از حساب را بسیار سخت‌تر می‌کند.
کدی که هرگز نباید برای کسی بفرستید
یکی از رایج‌ترین ترفندها، درخواست کدی است که سرویس‌هایی مثل جیمیل یا واتس‌اپ برای «ورود از دستگاه دیگر» می‌فرستند. اینکه کسی، حتی با ادعای پشتیبانی فنی یا نمایندگی رسمی یک سازمان، از شما این کد را بخواهد، یک هشدار جدی است. هیچ سرویس معتبری برای «تایید هویت» چنین کدی از شما نمی‌خواهد.
نکته ساده اما مهم: لینک‌های ورود یا تایید هویت را همیشه مستقیم از اپلیکیشن باز کنید، نه از پیامک یا ایمیلی که برایتان فرستاده شده است.
داده‌هایی که خودمان به دشمن می‌دهیم
بخش نگران‌کننده گزارش این بود که این نهادها پایگاه داده‌ای از مخالفان و فعالان ساخته بودند، شامل سابقه بازداشت و اطلاعات هویتی. این داده‌ها از کجا می‌آید؟ اغلب خودمان، بدون فکر، در فضای مجازی این اطلاعات را به اشتراک می‌گذاریم.
- از قراردادن اطلاعات دقیق هویتی، سابقه بازداشت یا وابستگی‌های سیاسی در پروفایل‌های عمومی خودداری کنید.
- در گفت‌وگو با افراد ناشناس، حتی در گروه‌های «همفکر»، جانب احتیاط را رعایت کنید.
اخباری که همه یکجا منتشرشان می‌کنند
یکی از الگوهای رایج، ساخت شبکه‌ای از «رسانه‌های مستقل» ساختگی است که همه یک روایت را هم‌زمان پخش می‌کنند. وقتی خبری را در چند منبع «متفاوت» دیدید، این سوال را از خودتان بپرسید: منبع اصلی این خبر کجاست؟
اگر چند سایت که ادعای استقلال دارند، عین هم و در یک بازه زمانی کوتاه چیزی را منتشر کرده‌اند، احتمال زیاد پشتشان یک عملیات هماهنگ‌شده است.
چند نکته امنیتی بسیار مهم
- از یک VPN معتبر و شناخته‌شده استفاده کنید؛ نه سرویس‌هایی که ناگهان در کانال‌های تلگرامی تبلیغ می‌شوند.
- برای فعالیت‌های حساس، شماره و ایمیل جداگانه داشته باشید و آن را با حساب اصلی‌تان مخلوط نکنید.
- به گروه‌ها یا کانال‌هایی که ناگهان ظاهر می‌شوند و ادعای حمایت دارند اما اطلاعات شخصی می‌خواهند، مشکوک باشید.
در هیچ کدام از این روش‌ها امنیت صددرصد وجود ندارد. اما دانستن اینکه دقیقا چطور این عملیات‌ها کار می‌کنند، ما را از قربانی ناآگاه به کاربری هوشیار تبدیل می‌کند و همین هوشیاری، بزرگ‌ترین سلاح در برابر این نوع نظارت است.