کمیسیون فضای مجازی؛ داغی دیگر بر اینترنت نیمه‌جان ایران

تاملی پیرامون تشکیل کمیسیون فضای مجازی در مجلس شورای اسلامی

«تقابل و نبرد اصلی امروز در حوزه فضای مجازی است و این واقعیتی است که نیازمند توجه جدی مسئولان است ... کم‌کاری‌هایی که در بین مسئولان شاهد هستیم یا به علت نبود سواد رسانه‌ای در بین این افراد است، و یا اینکه باوری نسبت به این فضا در آنها وجود ندارد ... در فضای مجازی مدیریت شایسته و جامعی را شاهد نیستیم و آنچنان که لازم است عملکرد قابل قبولی را ارائه نداده‌ایم، بنابراین ورود در این عرصه یکی از ضرورت‌ها است.»

این سخنان امام‌جمعه همدان در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ است. شخصی که «نماینده ولی‌فقیه» در همدان محسوب می‌شود و طبعا و بدون‌تردید محورهای سخنان او منطبق بر نظرات شخص ولی‌فقیه یعنی خامنه‌ای است. در واقع می‌توان گفت این نارضایتی نماینده ولی‌فقیه از نوع مدیریت فضای مجازی، بیان نارضایتی خامنه‌ای از فضای مجازی است. نارضایتی‌ای که با وجود نهادهای قدرتمند و گسترده کنترل‌کننده فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی و علی‌رغم صرف میلیاردها تومان هنوز وجود دارد و در سخنان خود خامنه‌ای هم نمود دارد.

با این پیش‌زمینه است که از هم‌اکنون و در آستانه فعالیت دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی، برخی افراد راه‌یافته به این دوره سخن از تشکیل «کمیسیون فضای مجازی» در مجلس شورای اسلامی می‌گویند. برای این‌که اهمیت تشکیل یک کمیسیون را دریابیم باید یادآوری کنیم که اکنون در مجلس شورای اسلامی ۱۴ کمیسیون تخصصی وجود دارد که به عنوان نمونه می‌توان از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی یا کمیسیون فرهنگی نام برد و اینکه برای فضای مجازی کمیسیونی مستقل تشکیل شود نشان می‌دهد که نهادهای بالادست و تصمیم‌گیر در جمهوری اسلامی ناخرسندی عمیقی از وضعیت مدیریت فضای مجازی دارند.

به عنوان نمونه «سیدرضا تقوی» که یکی از افراد راه‌یافته به مجلس شورای اسلامی‌ست، درباره ضرورت تشکیل کمیسیون فضای مجازی به بحث «تهاجم فرهنگی» - عبارت مورد علاقه خامنه‌ای - اشاره می‌کند و با ناخرسندی از نوع فعالیت شورای عالی فضای مجازی می‌گوید«رسانه فوق همه قدرت‌هاست و با رسانه هویت ملت‌ها عوض می‌شود؛ رسانه نماد اقتدار ملت و دولت است و نباید به آن بی‌توجهی کنیم و باید درصدد ارتقای سواد رسانه‌ای در جامعه باشیم ... هرچند فضای شورای عالی مجازی در کشور وجود دارد، اما متاسفانه آن‌طور که باید اقدامات چشمگیری نداشته‌ایم و باید سامانی در این زمینه از طریق کمیسیون‌های مجلس داشته باشیم ... از نیاز‌های امروز ما، تقویت و کنترل فضای مجازی است چراکه با رسانه می‌توان آموزش، تربیت و اقتصاد را رونق بخشید و همبستگی ملت را برای مقابله با تهاجم فرهنگی ایجاد کرد.»

سواد رسانه‌ای، از عبارات به‌شدت مورد علاقه مسئولان جمهوری اسلامی در حوزه فضای مجازی است
جمهوری اسلامی با چنین کارتون‌هایی سعی در تقویت سواد رسانه‌ای دارد

نکته قابل تامل اینجاست که سخن از ضرورت تشکیل کمیسیون فضای مجازی در حالی‌ به میان می‌آید که مسئله فضای مجازی و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی، در قالب یک کمیته به نام «کمیته فضای مجازی» ذیل کمیسیون فرهنگی در دوره دهم مجلس شورای اسلامی پیگیری می‌شد. ارتقای مسئله فضای مجازی از قالب یک کمیته به یک کمیسیون، نشانگر اهمیت مسئله نزد تصمیم‌گیران است.

برای اینکه بتوانیم دورنمای تشکیل این کمیسیون را بهتر دریابیم، می‌توانیم به یک گفتگوی «احد آزادیخواه» - دبیر اول کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی - ارجاع دهیم که عملا از ضرورت «سروسامان دادن به فضای مجازی» سخن می‌گوید:«تشکیل کمیسیون تخصصی دائمی و ویژه فضای مجازی در مجلس یازدهم یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است ... فضای مجازی به یک واقعیت غیر قابل انکار تبدیل شده است و ما برای سروسامان دادن این موضوع در مجلس یازدهم برنامه داریم ... ما در تلاش هستیم تا اولین گام در مجلس آینده، که تشکیل کمیسیون دائمی ویژه فضای مجازی است، را برداریم تا موضوعات مرتبط در این کمیسیون در دستور کار قرار گیرد.»

بیراه نخواهد بود اگر در این میان به توییت «مهرداد بذرپاش» - از مدیران دولت احمدی‌نژاد و راه‌یافته به دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی - هم اشاره کنیم که در ۳۰ اردیبهشت ۹۹ در صفحه توییتر خود نوشته بود: «اهمیت IT و اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی که آینده متفاوتی را در حال رقم‌زدن هستند، ضرورت تشکیل کمیسیون تخصصی با همین عنوان را در روزهای نخست فعالیت مجلس یازدهم دوچندان می‌کند.»

با چنین تاکیدات و سخنانی است که باید منتظر تشکیل کمیسیون فضای مجازی در دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی باشیم. اگرچه پیدا نیست چرا مسئولان تصمیم‌گیر در حوزه فضای مجازی در جمهوری اسلامی از خود نمی‌پرسند که اگر بیش از ۲۰ سال سیاست فیلترینگ و کنترل گسترده فضای مجازی و تشکیل ده‌ها نهاد مرتبط، پاسخگوی امیال آنان برای جهت‌دهی به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نبوده است، چگونه انتظار دارند تشکیل یک کمیسیون در مجلس شورای اسلامی این انتظار آنان را برآورده سازد؟