تبارشناسی اینترنت حلال!

در اسفند ۱۳۹۸ و حدود چند ماه پس از قطعی گسترده اینترنت در پاییز همان سال در ایران، سازمان گزارشگران بدون مرز به مناسبت روز جهانی «مبارزه با سانسور سایبری» فهرستی از بزرگ‌ترین نهادهای سرکوبگر اینترنت در دنیا را منتشر کرد. در این فهرست از شورای عالی فضای مجازی جمهوری اسلامی به عنوان یکی از بزرگ‌ترین نهادهای سرکوبگر اینترنت در دنیا در کنار ۱۹ نهاد دیگر نام برده شده بود؛ نهادی که با تصمیم خامنه‌ای در سال ۱۳۹۰ تاسیس شد.

این ۲۰ نهاد به گفته سازمان گزارشگران بدون مرز در گردش آزادانه اطلاعات اخلال جدی ایجاد می‌کنند و فراتر از آن از امکانات دیجیتال برای آزار سیستماتیک روزنامه‌نگاران و شهروندان استفاده می‌کنند. این سازمان همچنین این ۲۰ نهاد را «خطر آشکار» برای آزادی بیان دانست.

سازمان گزارشگران بدون مرز در گزارش تفصیلی خود به روش‌های شورای عالی فضای مجازی نیز اشاره کرده بود و از جمله از «دسترسی گزینشی به منابع اینترنتی» و «فیلترینگ شبکه‌های محبوب اجتماعی» همچون توییتر، فیس‌بوک، تلگرام نام برده بود و ضمن سیاسی‌دانستن همه این اقدامات به قطعی گسترده اینترنت در آبان ۹۸ اشاره کرده بود و آن را وسیله‌ای دانسته بود تا جمهوری اسلامی بتواند در سکوت و پنهانکاری و دور از چشم جهان، به سرکوب اعتراضات خیابانی بپردازد.

نکته‌ای که در گزارش این سازمان و در بخش مربوط به ایران بیش‌تر جلب‌توجه می‌کند، اشاره به عبارت «اینترنت حلال» است. این سازمان، شورای عالی فضای مجازی را طراح و معمار «اینترنت حلال» دانست. در آن گزارش در تعریفی ساده و خلاصه از اینترنت حلال، آن تعریف این‌گونه ذکر شد: «یک اینترنت ملی ایرانی که ارتباطش با سایر نقاط جهان قطع است.»

اما واقعیت این است که عبارت اینترنت حلال سابقه‌ای طولانی‌تر از حتی شورای عالی فضای مجازی دارد که در اسفند ۱۳۹۰ به دستور خامنه‌ای تاسیس شد. به عنوان نمونه می‌توان به مصاحبه‌ای از «علی آقامحمدی» - معاون وقت محمود احمدی‌نژاد - اشاره کرد که در فروردین ۱۳۹۰ گفته بود«نخستين شبكه اينترنت حلال كه از سايت‌های غيراخلاقی پاك شده است، برای نخستين بار در ايران راه‌اندازی مي‌شود. ... می‌توان شبكه اينترنت حلال را توسعه داد و به ساير كشورهای اسلامی و همسايه متصل كرد.» آقامحمدی در آن زمان چین را الگویی برای تاسیس و گسترش اینترنت حلال دانسته بود.

تصویر برگرفته از وبسایت: https://www.arsehsevom.org
در فروردین ۱۳۹۰ علی آقامحمدی، معاون وقت رئیس جمهور، از اینترنت حلال سخن گفت

عبارت اینترنت حلال در همان زمان در داخل کشور خریدارانی نیز پیدا کرد و به عنوان نمونه یادداشت‌نویس روزنامه «همشهری» در توضیح عبارت اینترنت حلال نوشته بود«آن طور که از سخنان مسئولان کشور مشخص است اینترنت حلال یک وایت‌لیست یا لیست‌سفید سایت‌های اینترنتی است که بر خلاف بلک‌لیست یا لیست‌سیاه، در آن سایت‌های غیراخلاقی مورد پالایش قرار گرفته و از دسترس خارج می‌شود. در اینترنت حلال اساسا سایت غیراخلاقی وجود ندارد و تنها سایت‌های مجاز در آن قابل دیده‌شدن خواهد بود که احتمالا لیستی از این سایت‌های به‌اصطلاح سفید در صفحه اول یک دایرکتوری قرار خواهد گرفت و همگان از این طریق به سایت‌های مذکور دسترسی خواهند داشت و شبکه اساسا قادر به بازکردن و نمایش دادن سایت‌های غیرمجاز نیست.»

این ایده چنان مورد پسند این یادداشت‌نویس قرار گرفته بود که پیشنهاد داده بود همین روش در مورد ماهواره نیز پیاده شود و ماهواره حلال هم در کنار اینترنت حلال برپا شود!

جریانات هوادار جمهوری اسلامی در یادداشت‌های خود بسیار از این ایده استقبال می‌کردند و آن را سپری می‌دانستند در برابر چیزی که خود آن را «فساد» در اینترنت می‌دانستند. به عنوان نمونه در اردیبهشت ۱۳۹۰ سایت «جوان‌آنلاین» به قلم شخصی به نام «محمدصادق زمانی» یادداشتی در این زمینه نوشت که گفته بود«هر چند به جای اين نام می‌توانيم عناوين ديگری همچون "اينترنت پاك"، "اينترنت سالم" و "اينترنت قانونمند" را به كار ببريم اما انتخاب عنوان "اينترنت حلال" علت و فلسفه‌ای دارد كه به ماهيت جامعه ايران برمی‌گردد. ماهيت و دغدغه اصلی جامعه ما "مذهب" و هنجارهای دينی است و می‌توان به جرأت گفت كه در جوامع مذهبی تلاش بر اين است كه همه امور از صافی هنجارهای دينی عبور داده شود. بر اين مبنا، در برابر عنوان "اينترنت حلال"، عنوان "اينترنت حرام" قرار می‌گيرد. ... بررسی و تحقق "اينترنت حلال" در كشور واكنش است به رشد ناهنجاری، قانون‌شكنی، بی‌بندوباری و فساد در اينترنت.»

ولی واقعیت این است که این عبارت به زودی به فراموشی سپرده شد و عباراتی چون «شبکه ملی اطلاعات» جای آن را گرفت.

 

* پیش از این و در گزارش‌های دیگری در تواناتک به تفصیل به شورای عالی فضای مجازی پرداخته شده است که می‌توان در این‌جا به آن گزارش‌ها دسترسی پیدا کرد.