شرع و تفنگ بالای سر اینستاگرام!

«فضای مجازی  هم‌اکنون در اختیار دشمن است و از این سنگر تلاش می‌کند به جمهوری اسلامی ضرباتی را وارد کرده و جوانان را منحرف کند، لذا باید برای کنترل آن اقدام اساسی کنیم.»

این سخنان «احمدحسین فلاحی» - نماینده مجلس شورای اسلامی - است که در تیرماه ۱۳۹۹ بیان شد؛ سخنانی که باید آن را در ادامه حملات شدید یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی به فضای مجازی و گردش آزاد اطلاعات ارزیابی کرد؛ گردش اطلاعاتی که همین الان نیز به اندازه کافی در ایران زیر ضرب است و کم‌تر شبکه بزرگ اجتماعی خارجی است که فیلتر نشده باشد و کم‌تر خبرنگار و چهره مشهوری است که بابت پست و نوشته‌های خود در فضای مجازی تحت فشار نیروهای امنیتی قرار نگرفته باشد.

احمدحسین فلاحی که به نام نمایندگی از همدان در مجلس شورای اسلامی حضور دارد در ادامه سخنان خود پیشنهاد می‌کند: «در دیگر کشورها فضای مجازی در اختیار نیروهای مسلح است، لذا فضای مجازی کشور نباید در اختیار دولت باشد. مجلس تلاش کند فضای مجازی را از دستان دولت خارج کرده و مانند بقیه کشورها آن را به نیروهای مسلح بسپارد، چرا که این موضوع مسئله امنیتی حیثیتی است و می‌تواند از ابعاد اجتماعی به چالش‌های امنیتی تبدیل شود.»

البته در همین موقعیت کنونی نیز سپاه پاسداران و بسیج و وزارت اطلاعات کنترل سنگینی بر فضای مجازی دارند و حتی سپاه پاسداران از طریق تحت‌اختیارداشتن مخابرات کشور، امنیت کاربران را نیز به راحتی نقض می‌کند و به عنوان نمونه در جریان بازداشت اعضای جمعیت امام علی، سپاه به واسطه هک‌کردن حساب‌های اعضای جمعیت، توانست پروژه خود علیه آنان را پیش ببرد.

ولی مسئله «انحراف جوانان» به واسطه فضای مجازی که در سخنان فلاحی نمود پیدا کرده است، چیزی نیست که بتوان آن را سخنی کم‌اهمیت از نماینده‌ای کم‌اهمیت‌تر دانست و از کنار آن به سادگی گذشت. اتفاقا این نکته‌ای است که بسیاری از محدودیت‌های فضای مجازی در ایران به واسطه آن صورت می‌گیرد؛ یعنی یکی از گرانیگاه‌های اصلی استدلال دستگاه فیلترینگ در ایران همین بحث «انحراف جوانان» است و در این راه حتی دستگاه‌های - به اصطلاح - علمی نیز به کمک آنان می‌آیند تا بتوانند این توجیه را مشروعیت بیش‌تری بخشند.

اینستاگرام مورد علاقه خامنه‌ای!
اینستاگرام مورد علاقه خامنه‌ای!

چنان‌که در همان تیرماه ۹۹ «حمیدرضا سلیمانی» - رئیس انجمن جامعه‌شناسی شهرستان خمین - در جریان یک مصاحبه با «ایرنا» - خبرگزاری دولت - گفت: «گسترش فناوری دیجیتال و افزایش حضور در فضای مجازی، تغییر معناداری در نوع تعاملات فرهنگی و اجتماعی دختران به ‌وجود آورده و سبب تغییر در ذائقه فرهنگی، رفتارها و مصارف فرهنگی دختران شده است». این «جامعه‌شناس» از این تغییر «ٰرفتارها و مصارف فرهنگی» که خود را در وجوه مختلف فرهنگی و هنری نشان می‌دهد ابراز نگرانی کرده و ادامه می‌دهد: «بازآفرینی و نوسازی الگوهای فرهنگی، هویت بومی و محلی، فضا و مکان‌های مدرن، آموزش و مهارت زندگی برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از این تغییر ذائقه ضروری است.»

بر این اساس و در راستای چنین نگاهی است که اعضای عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیرنده پیرامون فضای مجازی نیز از «رهاشدگی فضای مجازی» انتقاد می‌کنند و به عنوان نمونه، آن را فضایی می‌دانند که جایگاه مسائلی چون «عشق مثلثی، مربعی، خیانت و خشونت و جرایم انسانی» است. این تعابیر را «محمد قمی» - رییس سازمان تبلیغات اسلامی - در خرداد ۹۹ به کار برد. 

محمد قمی که عضو شورای عالی فضای مجازی نیز است تلویحا از نارضایتی خامنه‌ای از عملکرد شورای عالی فضای مجازی هم گفت و نوک تیز انتقادهای خود را متوجه اینستاگرام کرد و ادامه داد«متاسفانه فضای مجازی رها شده است. ... جایی که شاعری با ۲۰۰ فالور وقتی از حاج قاسم سلیمانی می‌گویند صفحه‌اش بسته می‌شود. ما ادعای حکمرانی در فضای مجازی را داریم اما آنها هر کاری می‌خواهند می‌کنند. ۳۰ درصد جرایم رایانه‌ای، ۲۵ درصد محتوای خلاف عفت و درآمدهای کثیف از قمار و تبلیغات ناهنجار در همین فضا اتفاق می‌افتد. عشق مثلثی، مربعی، خیانت و خشونت و جرایم انسانی در این فضا عرضه می‌شود و جوانان از آن استفاده می‌کنند که مسئولیتش با تک تک شما و من است.»

البته بماند که به نظر می‌رسد از نگاه چنین افرادی حتی انتخاب پوشش آزاد نیز مورد «خلاف عفت» محسوب می‌شود و این عدد و رقم‌ها را نیز در چارچوب خاص نگاه بسته آنان باید درک کرد و تحلیل کرد!

مسئله «انحراف جوانان» شاید یکی از مهم‌ترین کانال‌های مشروعیت‌بخشی به فیلترینگ در چارچوب سیستم جمهوری اسلامی است و همانطور که در بالا آمد در عالی‌ترین سطوح نیز خریدار دارد و پیگیری می‌شود؛ چنانکه پیش از این در گزارش دیگری از تواناتک آمده بود که «علیرضا رحمانی» - سخنگوی فرماندهی امنیت سایبری سپاه پاسداران - در آبان ۹۴ صراحتا اعلام کرد که هدف سپاه پاسداران از کنترل فضای مجازی دو چیز است؛ «مسائل امنیت ملی» و «حوزه سبک زندگی». او گفته بود: «ما در مقابل کسانی که بخواهند مسائل ضد اخلاقی و ضد دینی را در جامعه ترویج نمایند و بنیان خانواده را به عنوان یکی از ارکان سبک زندگی ایرانی-اسلامی هدف قرار دهند، با تمام توان خواهیم ایستاد.»