ایرانت چیست؟

ایرانت؛ پرده‌ای دیگر از «پاکسازی» فضای مجازی

«رسول جلیلی» - عضو شورای عالی فضای مجازی - در ۲۰ فروردین ۱۳۹۹ در گفتگویی پیرامون چگونگی «قوی‌شدن در فضای مجازی» به مفهومی اشاره کرد که در ادبیات مورد استفاده درباره فضای مجازی در ایران چندان کاربرد ندارد ولی توسط این استاد دانشگاه صنعتی شریف زیاد به کار می‌رود؛ «ایرانت». 

«قوی‌شدن در فضای مجازی» یکی از مباحثی‌ بود که خامنه‌ای در سخنرانی نوروزی خود مطرح کرد و همچون دیگر مباحثی که خامنه‌ای مطرح می‌کند، حامیان و هواداران او که در نهادهای مختلف نظام جمهوری اسلامی نفوذ و جایگاه دارند تلاش می‌کنند این ایده‌ها را گسترش دهند و در راستای اجرایی‌شدن آن گام بردارند.

جلیلی نیز با پیش‌کشیدن این سخن خامنه‌ای، بحث ایرانت را به میان کشید و یکی از راه‌های قوی‌شدن در فضای مجازی را چنین معرفی کرد: «توسعه ایرانت به عنوان مکمل اینترنت در جغرافیای ایران، به عنوان یکی از زیرساخت‌های اصلی قوت در فضای مجازی.»

ولی «ایرانت» چیست؟ در همان گفتگو رسول جلیلی به نکته‌ای اشاره می‌کند که می‌تواند تا حدی منظور او از ایرانت را روشن کند. رسول جلیلی به «توسعه زیرساخت‌های بومی برای رهایی فضای مجازی از سلطه دیگران» اشاره می‌کند و در توضیح بیشتر می‌گوید: «توسعه زیرساخت‌های بومی و یا حتی راه‌اندازی و مدیریت داخلی فناوری‌های خریداری‌شده خارجی و در بدترین سناریو اعطای رسمی مجوز به خدمات خارجی در ارائه خدمات داخلی، رویکردهایی برای تغییر وضعیت کنونی فضای مجازی کشور است که ایران را از سلطه دیگران خارج می‌کند.»

رسول جلیلی از اعضای تاثیرگذار در سیاستگذاری‌های مجازی جمهوری اسلامی است
رسول جلیلی از اعضای تاثیرگذار در سیاستگذاری‌های مجازی جمهوری اسلامی است

البته در ابتدا باید یادآوری کرد که به احتمال بسیار زیاد ایرانت واژه‌ای ساخته‌پرداخته خود رسول جلیلی است. درواقع اگر واژه ایرانت را در گوگل وارد کنید و درباره آن جستجو کنید خواهید دید که احتمالا بیشترین سخن در‌این‌باره از زبان خود رسول جلیلی بیان شده است. شاید در نگاه نخست، برای مخاطب این پرسش پیش آید که واژه‌پردازی یک فرد چه اندازه اهمیت دارد؟ ولی اگر یادآوری شود که این فرد عضو شورای عالی فضای مجازی - به عنوان بالاترین نهاد تصمیم‌گیر درباره فضای مجازی در ایران - و منصوب شخص خامنه‌ای است، شاید نگاه مخاطب درباره اهمیت این مسئله عوض شود.

رسول جلیلی که مدل مطلوب خود در مدیریت فضای مجازی را مدیریت چین معرفی می‌کند، پیش از این در تعریفی از ایرانت آن را معادل «شبکه ملی اطلاعات» دانسته بود که این دومی خود به عنوان عبارتی معادل «اینترنت ملی» مطرح شده بود. ولی چرا عبارت ایرانت؟ رسول جلیلی در پاسخ می‌نویسد«استفاده از عبارت ایرانت، یعنی شبکه ملی اطلاعات ایران، باعث می‌شود دقیق‌تر، کوتاه‌تر، و اختصاصی‌تر (در مقابل شبکه دیگر کشورها) بیان کنیم که همه الزامات شبکه ملی اطلاعات در ایرانت رعایت می‌شود. به عبارتی دیگر، ایرانت نام دیگری بر شبکه ملی اطلاعات است».

ولی جدای از بحث واژگانی، ایرانت چه تاثیر مشخص بر فعالیت ایرانیان در فضای مجازی دارد؟ اگر نگاه رسول جلیلی در‌ این‌باره را دنبال کنیم دقیقا درخواهیم یافت آنچه او به عنوان عضو شورای عالی فضای مجازی از ایرانت می‌جوید در نهایت هدفی سیاسی‌ست. چنانچه او صراحتا می‌نویسد: «ایرانت در کلام آخر، استقلال ما را در استمرار استقلال سیاسی‌مان فراهم می‌نماید.»

نگاه سیاسی رسول جلیلی به فضای مجازی و چگونگی مدیریت آن زمانی بیشتر آشکار می‌شود که به کاربرد واژه «فمتا» توسط او توجه کنیم. فمتا چیست؟ «فضای مجازی تراز انقلاب اسلامی»! این عبارتی‌ست که رسول جلیلی در سخنرانی خود نزد خامنه‌ای در سال ۹۸ استفاده کرد. این سخن اوست: «فضای مجازی پدیده‌ای است که اهمیتش به اندازه انقلاب اسلامی است. عزیزان! امتداد انقلاب اسلامی در فضای حقیقی تولد مبارک جمهوری اسلامی را به دنبال داشت، ما نیاز داریم که در فضای نوظهور مجازی که تمام قواعد، قوانین و موجودیت هایش را خود تعریف و تولید می‌کنیم امتداد انقلاب اسلامی در فضای مجازی را خلق کنیم. چیزی که ما به آن فضای مجازی تراز انقلاب اسلامی یا به اختصار فمتا میگوییم.»

تصویری از حضور رسول جلیلی نزد خامنه‌ای
تصویری از حضور رسول جلیلی نزد خامنه‌ای

ولی این نگاه سیاسی صرفا در حد شعار نمی‌ماند. چنانکه در راستای چنین زیربنای ایدئولوژیکی است که رسول جلیلی در برنامه‌ای تلویزیونی در سال ۱۳۹۵ صراحتا خواستار ممنوعیت ورود «پیام‌رسان‌های خارجی» به مدارس می‌شود و استفاده معلم و دانش‌آموز از این پیام‌رسان‌ها را یک «فاجعه علمی» قلمداد می‌کند، یا در امتداد چنین نگاهی است که با ورود نسل پنجم تلفن‌های همراه به کشور مخالفت جدی می‌کند و می‌نویسد: «نسل پنجم یعنی پهنای باند بسیار بالا، اینترنت اشیاء، داده‌های حجیم، و تحلیل داده‌ها با هوش مصنوعی. نکند یک بار دیگر بی‌برنامگی فضای مجازی کشور را خاستگاه تولید داده برای دشمن و مصرف محتواهای ممیزی‌نشده غربی برای کودک و جوان روستایی و شهری کنیم. نباید با دادن مفت معادن داده‌ای کشور به بیگانگان که بسا از بشکه‌های نفت ارزشمندترند بر قدرت و دقت دشمن برای ضربه به اقتصاد و امنیت و فرهنگ جامعه بیفزاییم. نسل پنجم را می‌خواهیم ولی مشروط و منوط به آماده‌شدن زیرساخت‌های بومی محتوایی و فناوری آن.»

رسول جلیلی رییس هیئت مدیره «جمعیت توسعه‌گران فضای مجازی پاک» نیز است. نهادی که خود را «مردم‌نهاد» معرفی می‌کند ولی رییس آن - یعنی رسول جلیلی - شخصی‌ است که منصوب شخص خامنه‌ای در شورای عالی فضای مجازی‌ست. به‌هرحال، همین نام، یعنی «فضای مجازی پاک»، خود بیانگر خواسته‌های امثال رسول جلیلی است.