چت‌های «حرام» و چت‌های «حلال»، در فضای مجازی

ارتباط با «نامحرم» در فضای مجازی!

احتمالا جمهوری اسلامی تنها رژیم سیاسی در دنیا باشد که رهبر سیاسی آن درباره چگونگی روابط زن و مرد «نامحرم» در فضای مجازی نظر می‌دهد و درباره آن «فتوا» صادر می‌کند. به عنوان نمونه در آذر ۱۳۹۶ بود که هفته‌نامه «خط حزب‌الله» که زیر نظر دفتر خامنه‌ای منتشر می‌شود چنین پرسشی را منتشر کرد: «آیا صحبت یا شوخی با نامحرم به شکل صوتی، تصویری یا نوشتاری و نیز فالو یا لایک کردن جنس مخالف در فضای مجازی حرام است؟» و در پاسخ نیز نظر خامنه‌ای را منتشر کرد که در این باره گفت: «به طور کلی ارتباط با نامحرم که مستلزم مفسده بوده و یا خوف وقوع در حرام در میان باشد، جایز نیست.»

در واقع به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی و سیاستگذاران اصلی آن هنوز خصایص فضای مجازی را درنیافته‌اند و گمان می‌کنند همانگونه که در فضای حقیقی و خیابان‌ها و حتی خانه‌ها، می‌توانند به زور روابط بین افراد را کنترل کنند و درباره آن نظر بدهند و دستور و حکم صادر کنند، همان را در فضای مجازی نیز می‌توانند پیش ببرند. برای اینکه بتوان به صورت مستند نشان داد که چگونه جمهوری اسلامی در صدد آن است که بر فضای مجازی همانگونه حکم براند که بر فضای حقیقی، می‌توان از نوشته‌هایی سند آورد که در وبسایت‌های هوادار جمهوری اسلامی نوشته می‌شود. «باشگاه خبرنگاران جوان» یکی از این دست منابع است که با عنوان «خبرگزاری» فعالیت می‌کند.

در مطلبی با عنوان «آیا حد ارتباط با نامحرم در دنیای واقعی و مجازی فرق می کند؟» دقیقا نویسنده تلاش می‌کند که به مخاطب بقبولاند نباید تفاوتی بین فضای مجازی و فضای واقعی قائل شد و همان‌گونه که در فضای واقعی محدودیت‌های اعمال‌شده توسط جمهوری اسلامی باید رعایت شوند در فضای مجازی نیز باید چنین باشد و دست‌کم آن اختلاف را به «حداقل» برسانیم. به این بند از نوشته دقت کنیم«آنچه مسلم است این است که علاوه بر رعایت حدود شرعی وجه و کفین در ارتباطات تصویری، باید نگاهی هم به حالات فردی خودمان در رفتار مجازی‌مان داشته باشیم. یکی از معانی توجه به حال فردی این است که خودمان را با خودمان مقایسه کنیم. خود مجازی و رابطه‌ها و رفتارهای مجازی‌مان را با حدودی که در دنیای واقعی برای ارتباطاتمان قائلیم بسنجیم و سعی کنیم اختلاف این حدود را به حداقل برسانیم.»

نمونه‌ای از تبلیغات علیه ارتباط با «نامحرم» در فضای مجازی
نمونه‌ای از تبلیغات علیه ارتباط با «نامحرم» در فضای مجازی

به عنوان شاهدی دیگر بر این مدعا که چگونه جمهوری اسلامی تلاش می‌کند با فضای مجازی همانگونه روبرو شود که با فضای واقعی، می‌توان به مطلبی اشاره کرد که «آستان قدس رضوی» منتشر کرده و برخی از مباحث آن را در قالب کتاب نیز گردآوری کرده است که به عنوان نمونه، شامل تیترهایی همچون «کلیک‌های حلال و حرام» است. جدا از طرز فکری که کلیک‌کردن را هم به حلال و حرام تقسیم می‌کند، خوب است به این قسمت از مطلب اشاره کنیم که می‌گوید«به طور کلی حکم ارتباطات اینترنتی همانند ارتباطات معمولی و سنتی اعم از ارتباط حضوری، نامه‌نگاری یا ارتباط تلفنی است و تفاوت چندانی بین این امور نیست.»

نکته عجیب آنکه برخی مراجع حکومتی در جمهوری اسلامی اساسا خود چت‌کردن با «نامحرم» را هم «مطلوب و معقول» نمی‌دانند؛ چه «گناه» ایجاد شود چه ایجاد نشود. به عنوان نمونه می‌توان به یکی از برجسته‌ترین مراجع حکومتی یعنی «ناصر مکارم شیرازی» اشاره کرد که در پاسخ به پرسشی درباره چت‌کردن در فضای مجازی با «نامحرم» گفته است: «چت با نامحرم ولو موجب گناه نشود شرعٱ مطلوب و معقول نیست و از نظر اخلاقی زیبنده مؤمن عاقل و خانم با حیا و با عفت نیست. ادامه این عمل یقینٱ به تدریج در آینده با مدیریت نفس امّاره و شیطان موجب گرایش به گناه و آلودگی به گناه می‌شود. قرآن می فرماید: "لا تتبعوا خطوات الشیطان" یعنی از قدم‌های شیطان {که می‌کوشد تا زمینه گناه را فراهم آورد} تبعیت نکنید. یا حقّ.»

این شیطان‌انگاری از ارتباط افراد در فضای مجازی طبیعی‌ست که به چه محدودیت‌هایی ختم می‌شود. اینکه وضعیت آزادی اینترنت در ایران چنین نامطلوب است، نتیجه منطقی چنین گرایش‌ها و چنین طرز نگاهی به فضای مجازی است؛ ولی با قاطعیت می‌توان گفت اگرچه جمهوری اسلامی تمایل دارد بر فضای مجازی چنان حکم براند که بر فضای واقعی، در این مسیر کامیاب نخواهد بود، چنانکه در کنترل فضای واقعی هم کامیاب نبوده است و امواج گسترده مخالفت با حجاب اجباری و رواج سبک زندگی مخالف نظر سیاست‌گذاران حکومتی، خود شاهدی بر این ادعاست.