چینی‌سازی اینترنت در ایران؟

«- فیلتربودن یوتیوب چقدر در پیشرفت آپارات موثر بوده است؟

-- خیلی زیاد. راستش را بخواهید ما باید واقع‌بین باشیم، صراحت داشته باشیم و به خودمان دروغ نگوییم. اما به هر حال فیلتر بودنش برای ما موثر بوده است. به هر حال نیازی وجود داشت و فرصتی بود که ما شناسایی کردیم و رویش کار کردیم و به اینجا رسیدیم. ما هم‌اکنون ۱۶ میلیون دقیقه ویدئو روی آپارات داریم.»

آپارات در ایران یک سرویس شناخته‌شده است و برای برخی از کاربران ایرانی عملا نقش یوتیوب را بازی می‌کند. اگرچه مدیران آپارات کاملا معترف هستند که از لحاظ توان فنی به پای یوتیوب نمی‌رسند ولی رتبه بسیار خوب آپارات در سایت الکسا که نشان می‌دهد آپارات پربازدیدترین وبسایت ایرانی است، به خوبی بیانگر این نکته است که فیلترینگ یوتیوب تا حدی کار خود را کرده است؛ چنانکه پرسش وبسایت «تجارت فردا» از مدیرعامل سایت آپارات در سال ۱۳۹۳ که در بالا نقل شده است و نوع پاسخ مدیرعامل آپارات خود نشان می‌دهد که آن‌ها نیز درواقع سپاسگزار فیلترینگ یوتیوب هستند!

این بخشی از سیاست نانوشته‌ای ست که برخی کارشناسان از آن به عنوان «قطع تدریجی شبکه» یاد می‌کنند. قطع تدریجی شبکه یا اینترنت را نباید با قطع سراسری و یکباره اینترنت یکی گرفت. اگر جمهوری اسلامی برای دومی - که در آبان ۱۳۹۸ آزمایش شد - هنوز آمادگی کامل ندارد و انجام آن هزینه‌های زیادی روی دست او می‌گذارد ولی برای قطع تدریجی تمام توان خود را گذاشته است. ایجاد شبکه‌های مختلف ارتباطی که به عنوان جایگزین تلگرام معرفی شده بودند، همچون گپ، سروش، بله و...، خود نشانگر جدیت جمهوری اسلامی است حتی اگر به نتیجه مطلوب نرسند؛ ولی در عین‌ حال پروژه‌هایی مانند آپارات هم وجود دارند که تا حدی توانسته‌اند مخاطب ایرانی را قانع کنند. 

این پروژه‌ها فارغ از نیات ایجادکنندگان‌شان در واقع عملا به کمک قطع تدریجی شبکه می‌آیند که در نهایت شاید بتوان گفت هدف چینی‌سازی اینترنت را در ایران دنبال می‌کنند؛ چنانکه چین توانسته است با ایجاد شبکه‌های قدرتمند اجتماعی موازی، عملا استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی را بلاموضوع سازد. به عنوان نمونه می‌توان از شبکه اجتماعی «سینا ویبو» نام برد که از میان چینی‌ها، بیش از ۵۰۰ میلیون عضو دارد و تا حدی زیادی جای توییتر و فیس‌بوک را برای آنان گرفته است.

نمایی از لوگوی شبکه اجتماعی محبوب چینی‌ها
نمایی از لوگوی شبکه اجتماعی محبوب چینی‌ها

درواقع، مسئله این است که جمهوری اسلامی در تلاش است تا دست‌کم بتواند در رابطه اینترنتی ایران با جهان خلل جدی ایجاد کند اگر نتواند آن را به طور کامل قطع کند. گران‌کردن تعرفه‌های اینترنتی مربوط به سرویس‌های خارج از کشور و ارزان‌کردن دسترسی مردم به سرویس‌های داخلی از جمله این سیاست‌هاست که اتفاقا صورت اجرایی هم پیدا کردند و در سال ۹۶ در نرخ جدید تعرفه‌ها این سیاست کاملا پیدا و هویدا بود.

ولی پرسش اساسی این است که آیا ایرانیانی که پس از فیلترینگ تلگرام، همچنان در آن ماندند و سرویس‌های جایگزین داخلی را پس زدند - تا جایی که پیام‌رسان سروش عملا خود را به مزایده گذاشت - حاضر می‌شوند از ارتباط با جهان دست بشویند؟

 

گزارش‌های مرتبط

پیام‌رسان نارسای سروش

تلگرام؛ شاهراه دشمن؟!