داغ ۸۸ و فیلترینگ توییتر

تاملی بر چرایی فیلترینگ توییتر در ایران 

اردیبهشت ۱۳۹۹ بود که سخن یکی از مجریان تلویزیون جمهوری اسلامی مورد تعجب سایت‌های داخل کشور نیز قرار گرفت و بسیاری از آنان این سخنان را منعکس کردند؛ در شبکه سلامت تلویزیون، یکی از مجریان جوان در قالب گفتگو با یکی از بازیگران زن، زمانی که آن بازیگر اذعان کرد از توییتر استفاده می‌کند، از نهادهای تصمیم‌گیر در کشور درخواست کرد فیلترینگ توییتر را بردارند و با اشاره به حضور مسئولان مختلف جمهوری اسلامی در توییتر گفت: «همه مسئولان در توییتر دور هم جمع‌اند، فقط مردم دسترسی ندارند.» ویدئوی این سخنان را می‌توانید در اینجا ببینید.

این سخنان مجری تلویزیون بار دیگر پرده از این تناقض بزرگ برداشت که چرا در حالی که عالی‌رتبه‌ترین مسئولان جمهوری اسلامی در توییتر حضور دارند و مثلا شخص خامنه‌ای به چند زبان چند اکانت رسمی دارد، توییتر در ایران فیلتر است؟ به بیان دیگر همان‌طور که این مجری صداسیما پرسید، باید این پرسش را مطرح کرد که اگر همه مسئولان جمهوری اسلامی در توییتر هستند، چرا به مردم اجازه دسترسی راحت به توییتر را نمی‌دهند؟! چه کسانی پشت این تصمیم قرار دارند و چه کسانی مانع از رفع فیلترینگ توییتر می‌شوند؟

نکته جالب‌توجه این است که این پرسش‌ها حتی از سوی برخی از وبسایت‌های نزدیک به چهره‌های برجسته قدرت در جمهوری اسلامی نیز مطرح هستند. به عنوان نمونه وبسایت «تابناک» که به «محسن رضایی» - دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام - نزدیک است، در مطلبی با عنوان «چه کسی مانع رفع فیلترینگ توییتر است؟»، سخنانی از چندین نماینده مجلس در ضرورت رفع فیلترینگ توییتر منتشر کرد و این بند را نیز در مطلب خود آورد که«آیا عجیب است اگر بپرسیم چه کسی مانع از رفع فیلتر توییتر در ایران است و استدلالش برای تداوم این محدودیت در دسترسی به شبکه‌ای اجتماعی که نقش پررنگی در شکل‌گیری افکار عمومی در جهان دارد و از این رو مسئولان کشورمان می‌کوشند در آن نقش ایفا کنند، چیست؟»

پاسخ به این پرسش را هم «محمدجواد آذری جهرمی» - وزیر ارتباطات دولت تدبیر و امید که خود در توییتر فعالیت دارد - داده است و هم دادستان کل جمهوری اسلامی و معاون وقت او در امور فضای مجازی - عبدالصمد خرم‌آبادی - که در نهاد اصلی تصمیم‌گیر فیلترینگ توییتر بودند. آذری جهرمی در تابستان ۱۳۹۶ علت فیلترینگ توییتر را «موضوعات حاکمیتی» دانست و در توضیح این عبارت گفت: «مقوله فیلترینگ توئیتر بواسطه موضوعات حاکمیتی انجام شده است… . به طور خاص این شبکه در رخداد سال ۸۸ موضعی علیه حکومت ایران داشت. در آن زمان و بر اساس اظهاراتی که از سوی مدیر این شبکه مطرح شد دولت ایران این تصور را داشت که آن‌ها در امور داخلی کشور دخالت کرده‌‎اند و فیلتر توئیتر به این دلیل اتخاذ شد.» او مدعی شد که این مشکل با «اعتماد متقابل» بین شرکت توییتر و رژیم جمهوری اسلامی قابل حل است؛ گرچه انگار پس از نزدیک به چهار سال این اعتماد ایجاد نشده است!

عبدالصمد خرم‌آبادی در فیلترینگ اینترنت در ایران نقش بسیار پررنگی ایفا کرد
عبدالصمد خرم‌آبادی در فیلترینگ اینترنت در ایران نقش بسیار پررنگی ایفا کرد

چنانکه در شهریور ۱۳۹۷ «محمدجعفر منتظری» - دادستان کل جمهوری اسلامی - به شدت با درخواست رفع فیلترینگ توییتر مخالفت کرد و تاکید کرد توییتر بنا به «دستور قضایی» فیلتر شده است و این فیلترینگ تا «تغییر شرایط توییتر» ادامه خواهد داشت. او صراحتا گفت«تا وقتی توئیتر مانند گذشته است دستور قضایی به قوت خود باقی است.» اگرچه منتظری توضیحی درباره مختصات «شرایط توییتر» نداد ولی این موضع او نشان داد مسئله فیلترینگ توییتر در ایران یک مسئله قضایی و امنیتی است و نه سیاسی و اخلاقی. 

چنانکه «عبدالصمد خرم‌آبادی» - معاون وقت دادستان کل ایران در امور فضای مجازی - در همان تابستان ۱۳۹۷ صراحتا توییتر را «شبکه‌ای در اختیار دشمن» خواند که صراحتا از «فتنه ۸۸» حمایت کرده بود. اگرچه احتمالا خرم‌آبادی از توضیح این مسئله عاجز باشد که چگونه یک شبکه اجتماعی که خود تولید محتوای خاصی ندارد و صرفا ابزار تولید محتوای شهروندان است، می‌تواند از یک مسئله سیاسی خاص حمایت کند!

مسئولان قوه قضاییه به صورت مستقیم و غیرمستقیم منصوب شخص خامنه‌ای هستند و مواضع مهم و محوری مسئولان قضایی جمهوری اسلامی قطعا با هماهنگی یا در راستای نیات خاص خامنه‌ای‌ست و نمی‌توان تصور کرد مسئله‌ای همچون فیلترینگ توییتر بدون رضایت خامنه‌ای باشد؛ چنانکه فیلترینگ تلگرام با رضایت کامل او صورت گرفت. ضمن این‌که نباید حساسیت خامنه‌ای بر اعتراضات سال ۸۸ را از یاد ببریم. این پرده از ریاکاری خامنه‌ای برمی‌دارد که خود به چندین اکانت و چندین زبان از امکانات توییتر استفاده می‌کند ولی به شهروندان اجازه دسترسی راحت به توییتر را نمی‌دهد.