قطعی اینترنت در ایران؛ امکان تکرار؟

واقعیت این است که رهبران حکومت جمهوری اسلامی در زمینه اینترنت یک رویای بزرگ در سر دارند؛ قطع هرگونه ارتباط با جهان و تمرکز اطلاعات و داده‌ها در داخل کشور و مهم‌تر از این‌ها، مدیریت داده‌های شبکه در داخل کشور که کاملا زیر نظر عوامل و دستگاه‌های ارتباطی - اطلاعاتی حکومت جمهوری اسلامی باشد. این آرزویی‌ست که آن‌ها دارند و تاکنون میلیاردها تومان برای آن خرج کرده‌اند و اگرچه به آن هدف نرسیده‌اند ولی دست‌کم اینکه توانستند محدودیت‌های بسیار زیادی برای ارتباط آسان با دنیا ایجاد کنند.

با این حال تا پیش از آبان ۹۸ کمتر کسی فکر قطعی کامل اینترنت در ایران را می‌کرد. حتی کارشناسان مخالف جمهوری اسلامی نیز احتمال چنین چیزی را نمی‌داند. چنانکه «امین ثابتی» - کارشناس امنیت دیجیتال که در انگلستان زندگی می‌کند - در مقاله‌ای در سال ۹۶ احتمال قطعی کامل اینترنت در ایران را «بسیار پایین» دانسته بود.

این کارشناس در راستای اثبات سخن خود گفته بود: «برخلاف سال ۱۳۸۸ که اینترنت آنقدرها در میان مردم نفوذ نکرده بود و علاوه بر آن استفاده از اینترنت 3G و 4G روی تلفن‌های همراه وجود نداشت، هم اکنون اینترنت به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی مردم تبدیل شده و علاوه بر آن بسیاری از طریق آن امرار معاش می‌کنند. برای مثال در سال ۱۳۸۸ خبری از اپلیکیشن‌هایی مانند اسنپ، تپ‌سی و سرویس‌هایی مانند مامان‌پز نبود، اما هم اکنون بسیاری از این سرویس‌ها برای بخشی از جامعه منبع درآمد هستند و اگر دولت ایران به فکر قطع کامل اینترنت باشد، بسیاری از این سرویس‌ها با اختلال مواجه می‌شوند؛‌ مثلا برنامه‌های کاربردی مانند اسنپ یا تپ‌سی که از نقشه گوگل استفاده می‌کنند، دیگر امکان ارائه سرویس را نخواهند داشت.»

ولی بر خلاف تصور بسیاری، و پس از آغاز تظاهرات سراسری آبان ۹۸، جمهوری اسلامی درهای همان ارتباط حداقلی با دنیا را به روی ایرانیان بست. قطعی سراسری اینترنت در ایران، که از ۲۵ آبان‌ماه آغاز شد و تا نزدیک به ۱۰ روز ادامه یافت، فقط برای این نبود که خبری از کشتار آبان به بیرون از ایران نرود بلکه آزمایشی بزرگ برای حکومت نیز بود تا میزان خودبسندگی خود در نسبت با شبکه جهانی اینترنت را بسنجد. آنان در این راستا ضرر روزانه ۳۰۰ میلیون دلاری به اقتصاد کشور را هم پذیرفتند.

© Yaser Ahmed for The Arab Weekly
© Yaser Ahmed for The Arab Weekly

اگرچه به گفته کارشناسان داخل کشور، سرورهای داخل آزمون خوبی در آن چند روز پس ندادند و بسیاری کارها مختل شد، ولی این موجب نشد که جمهوری اسلامی از آن هدف اصلی خود دست بشوید. ولی برخی کارشناسان همچون «محمود تجلی‌مهر» - کارشناس مخابرات و اینترنت - بر این باور هستند که میزان وابستگی اقتصاد و فضای کسب و کار و نیز دانشگاهی ایران به جهان به اندازه‌ای است که به گفته‌اش قطع «کامل» اینترنت را ناممکن می‌کند ولی در عین‌حال تایید می‌کند که امکان محدودیت فوق‌العاده برای شهروندان کاملا محتمل است و جمهوری اسلامی نیز توان چنین کاری را دارد؛ چنانکه به گفته او در همان آبان ۹۸ نیز اینترنت به طول کامل قطع نبود و برخی نهادها و سازمان‌ها و افراد خاص می‌توانستند از اینترنت استفاده کنند. او تکرار چنین سناریویی را محتمل می‌داند که بر اساس آن می‌توان گفت قربانیان اصلی در این میان شهروندان ایرانی هستند.

بسیاری از ناظران قطعی عمدی اینترنت در ایران را صرفا یک تصمیم خاص دولتی نمی‌دانند بلکه آن را نقض حقوق بشر تلقی می‌کنند و واقعیت این است که بر اساس معیارهای بین‌المللی این سخنی درست است. واقعیت این است که بر اساس اعلام کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل در سال ۲۰۱۶، دولت‌هایی که به صورت عمدی دسترسی شهروندان به اینترنت را قطع می‌کنند، به عنوان دولت ناقض حقوق بشر شناخته می‌شوند. همین چند سال پیش بود که سازمان گزارشگران بدون مرز نیز جمهوری اسلامی را یکی از پنج نظام دشمن اینترنت معرفی کرد

ولی پرسش این است آیا اساسا جمهوری اسلامی به «حقوق بشر» اهمیت می‌دهد که بخواهد دغدغه «نقض» آن را هم داشته باشد؟