سپاه پاسداران با کنترل فضای مجازی به دنبال چیست؟

جمهوری اسلامی با بگیروببند در فضای مجازی به دنبال چیست؟

در آبان ۱۳۹۴ بود که «علیرضا رحمانی» - سخنگوی فرماندهی امنیت سایبری سپاه پاسداران - در گفتگویی به صراحت گفت: «ما آنجایی دچار معضل می‌شویم که فناوری اطلاعات سبک زندگی مردم را تغییر می‌دهد.» این شاید یکی از رک‌ترین اظهار نگرانی‌های سیاست‌گذاران جمهوری اسلامی از تاثیر فضای مجازی بر تغییر سبک زندگی بود.

در واقع شاید یکی از اساسی‌ترین پرسش‌ها پیش روی مخاطبان و ناظران این باشد که جمهوری اسلامی با این همه بگیروببند مرتبط با فضای مجازی و کنترل سنگین بر آن در پی چیست؟ چه راهبردهایی این سیاست‌گذاری‌ها را توجیه می‌کنند و راهبران این کنترل بر اساس چه دستورالعمل‌های کلان و بنیادینی، اینترنت در ایران را عملا تبدیل به مسئله‌ای امنیتی کرده‌اند؟

پاسخ به این پرسش را از همان گفتگو با سخنگوی فرماندهی امنیت سایبری سپاه پاسداران می‌توان دریافت؛ چنانکه خود او می‌گوید، جمهوری اسلامی با کنترل فضای مجازی به دنبال کنترل دو مسئله است که به ترتیب اولویت «امنیت ملی» و «سبک زندگی مردم» هستند.

علیرضا رحمانی در پاسخ به این پرسش که آیا «شما مخالف توسعه فناوری اطلاعات هستید؟» می‌گوید«خیر. من می‌گویم وقتی در این فضا و حوزه‌های مختلف مرتبط با آن مانند سرگرمی، حوزه سبک زندگی و نیازهای روزمره، ورود می‌کنیم، مراقب باشیم که دچار غفلت نشویم. این نکته ظریفی است ... اولویت اول ما مسائل امنیت ملی است یعنی مسائلی که در حوزه‌های مختلف امنیت و کیان کشور را به خطر می‌اندازد. اولویت بعدی ما حوزه سبک زندگی است. ما در مقابل کسانی که بخواهند مسائل ضد اخلاقی و ضد دینی را در جامعه ترویج نمایند و بنیان خانواده را به عنوان یکی از ارکان سبک زندگی ایرانی-اسلامی هدف قرار دهند، با تمام توان خواهیم ایستاد. همچنان که تاکنون نیز تلاش‌های بسیار جدی‌ای در این زمینه صورت داده‌ایم.»

مسئله سبک زندگی احتمالا در ده سال اخیر و پس از آغاز دهه ۹۰ بود که وارد ادبیات خامنه‌ای نیز شد و او در یک سخنرانی در سال ۱۳۹۱ سبک‌ زندگی را «بخش حقیقی تمدن‌سازی نوین اسلامی» دانست و مدعی شد که در قرآن نیز بر مسئله سبک زندگی تاکید فراوان صورت گرفته است«اگر پیشرفت همه‌جانبه را به معنای تمدن‌سازی نوین اسلامی بگیریم، این تمدن دارای دو بخش ابزاری و نیز حقیقی و اساسی است که سبک زندگی بخش حقیقی آن را تشکیل می‌دهد ... در قرآن کریم نیز آیات فراوانی در زمینه سبک زندگی وجود دارد.»

مائده هژبری دختر جوانی بود که به علت رقص در منزل خود و انتشار در اینستاگرام بازداشت شد
مائده هژبری دختر جوانی بود که به علت رقص در منزل خود و انتشار فیلم آن در اینستاگرام بازداشت شد

بر اساس چنین نگاهی است که چهره‌های حوزوی و دانشگاهی نزدیک به جمهوری اسلامی نیز تلاش می‌کنند رابطه بین فضای مجازی و سبک زندگی را تحلیل کنند. در یکی از بی‌پرده‌ترین اظهارات سه نویسنده حوزوی و دانشگاهی در مقاله‌ای مشترک با عنوان «تاثیر فضای مجازی بر سبک زندگی» می‌نویسند: «شبکه‌های مجازی که عمدتاً سبک زندگی و عقاید را هدف گرفته‌اند، با سبک زندگی مورد نظر رهبری منافات دارد.»

خود خامنه‌ای که در سال ۱۳۷۹ مطبوعات را «پایگاه دشمن» نامیده بود در سال ۱۳۹۸، در یک سخنرانی فضای مجازی را «طریق»ی دانست که «دشمن» به‌واسطه آن با «برنامه‌ریزی» ضربه وارد می‌کند و صراحتا و با استفاده از تعابیر جنگی از «آرایش دشمن» در فضای مجازی گفت: «آرایش دشمن آرایش جنگی است؛ از لحاظ اقتصادی آرایش جنگی گرفته؛ از لحاظ سیاسی آرایش جنگی گرفته؛ فقط از لحاظ نظامی علی‌الظّاهر آرایش جنگی ندارد که آن هم البتّه حواس نظامی‌های ما جمع است؛ همان‌طور که عرض کردم از لحاظ فضای مجازی آرایش جنگی گرفته.» او یک بار در سال ۱۳۹۵ نیز مسئله سیاست را برآمده از سبک زندگی افراد دانست و گفت«این خیلی مسئله مهمّی است که سبک زندگی ما، ما را به کدام طرف دارد می‌کشانَد؛ این نگاه، نگاه سیاسی است که می‌بینید از فرهنگ سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین در دل فرهنگ، سیاست هم هست.»

چنین جایگاهی که خامنه‌ای برای مسئله سبک زندگی قائل شده است و چنین نگاه امنیتی-جنگی که به مسئله سبک زندگی دارد، خود می‌تواند به خوبی نشان دهد که چرا نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی این اندازه بر مسئله کنترل سبک زندگی مردم در فضای مجازی اصرار می‌ورزند و در این راه حتی از بازداشت دختران نوجوان و اعتراف‌گیری از آنان نیز ابا ندارند. مورد «مائده هژبری» را که فراموش نکرده‌ایم که در سال ۱۳۹۷ به «جرم» رقص در خانه و انتشار فیلم آن در اینستاگرام بازداشت شد و مجبور شد در صداسیما «اعتراف» کند!