تلگرام؛ شاهراه دشمن؟

در ایران و تحت حاکمیت جمهوری اسلامی، تئوری توطئه، تئوری همیشه قدرتمندی برای تحلیل رخدادهاست؛ به‌ویژه رخدادهایی که یک سمت و سوی آن خارجی‌ها باشند. بسامد بالای واژه «دشمن» در ادبیات خامنه‌ای - رهبر جمهوری اسلامی - خود به تنها گویای باورمندی بالادست‌ترین لایه‌های این حکومت به این تئوری است. از این رو وقتی بحث از فضای مجازی به میان می‌آید نیز طبیعی‌ست که جمهوری اسلامی تلاش کند از لابلای آن توطئه‌هایی را کشف کند که البته تنها کاشف آن، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی هستند.

توطئه‌انگاری فضای مجازی در میان مسئولان جمهوری اسلامی بیش از همه نسبت به تلگرام نمود پیدا می‌کند. تلگرام پراقبال‌ترین شبکه اجتماعی در میان ایرانیان بوده است و بنا به آمار خود حکومت جمهوری اسلامی بیش از ۴۰ میلیون ایرانی در آن حضور دارند. این حضور بسیار گسترده قطعا جمهوری اسلامی را نگران می‌کرد. پس از رخداد دی ۹۶ و تظاهرات سراسری در آن سال، که کانال تلگرامی آمدنیوز نقش خبری عمده‌ای بازی کرد، جمهوری اسلامی عزم خود را برای فیلترینگ این پیام‌رسان جزم کرد و بالاخره در بهار ۹۷ این پیام‌رسان را فیلتر کرد؛ اگرچه فیلترینگ تلگرام نتوانست از اقبال مردمی به آن بکاهد و مردم با فیلترشکن به آن می‌پیوستند.

ولی نکته اینجاست که حتی بالادست‌ترین لایه‌های حکومتی نیز تصوری که از تلگرام داشتند و دارند، تصوری‌ست که از یک خبرگزاری دارند که انگار تلگرام یک خبرگزاری با یک هیئت مدیره مشخص است که تلاش می‌کند همچون یک تیم خبری، خبرها را به سمت و سوی خاص هدایت کند و در این میان، بنا به باور مسئولان جمهوری اسلامی، این نظام در تیررس آن است. در حالیکه کاملا بدیهی و مشخص است که تلگرام یک پیام‌رسان است نه یک خبرگزاری و خود تولید محتوا نمی‌کند بلکه ابزاری برای تولید محتواست و در آن هم خامنه‌ای می‌تواند کانال داشته باشد و هم «دشمن» خامنه‌ای.

تصویری از توقف فعالیت خامنه‌ای در تلگرام
تصویری از اعلام توقف فعالیت خامنه‌ای در تلگرام

برای آنکه بتوانیم اوج نادانی عالی‌رتبه‌ترین مقامات جمهوری اسلامی نسبت به تلگرام را نشان دهیم، کافی‌ست به این سخن از صادق لاریجانی - رییس وقت قوه قضاییه - اشاره کنیم. او فضای مجازی را با جبهه جنگ اشتباه گرفته بود و در دفاع از فیلترینگ تلگرام گفته بود: «حرف ما این است که دشمن باید فیلتر شود اما راه مردم در فضای مجازی باید متعدد، هموار و امن باشد. چه کسی در کشور می‌پذیرد دشمن شاهراهی را در اختیار داشته باشد که مردم بالاضطرار باید در آن رفت و آمد کنند؟...در حال حاضر نهادها اجازه ندارند مکاتبات رسمی و داخلی خود را از طریق پیام‌رسانی مانند تلگرام انجام دهند. وقتی یک فضای امن ایجاد شود، خود دستگاه ها نیز می‌توانند از آن بهره‌مند شوند و انواع خدمات از این طریق قابل ارائه است»

البته خود خامنه‌ای حامی اصلی فیلترینگ تلگرام بود. البته او هیچ‌گاه مشخصا از تلگرام نام نبرد ولی به صورت کاملا بارزی در مسئله فیلترینگ تلگرام دخالت کرد تا جایی که علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، از اتخاذ تصمیم به فیلترینگ تلگرام در «بالاترین سطح» خبر داد. «بالاترین سطح» در ادبیات سیاسی مقامات جمهوری اسلامی اشاره به خامنه‌ای دارد. ضمن اینکه وبسایت خامنه‌ای در دی‌ماه ۹۶ از فعالیت حساب خامنه‌ای در پیام‌رسان‌های داخلی خبر داد. خامنه‌ای در آن روزها حتی جلسه‌ای با مدیران پیام‌رسان‌های داخلی داشت که در فضای داغ بحث پیرامون فیلترینگ تلگرام پیامی آشکار داشت.

تلگرام چنان در میان مسئولین جمهوری اسلامی نفرت ایجاد کرده بود که حتی برخی چهره‌های قضایی ناکامی در به سرانجام‌رساندن پرونده‌های قضایی را نیز به گردن آن می‌انداختند. این سخن «ابراهیم سلامی» یکی از قضات قوه قضاییه است که از نقش تلگرام در قتل‌های ناموسی می‌گوید: «فضای مجازی بدون پاسبان و رهاست، در فضای مجازی نظارتی وجود ندارد و این نظارت مانند مرزهای داخلی کشور نیست، به طور مثال امروز اگر یک قتل ناموسی یا سیاسی اتفاق افتاد که بخواهیم به پیامک استناد کنیم و بگویم شخص (متهم) در روز ۲۹ فروردین ۹۴ ساعت ۸ شب به من پیامک زد، می‌توان از اپراتورهای داخل کشور استفاده کرد و قتل کشف شود اما اکنون درباره تلگرام و … که به سرورها دسترسی نداریم، چه باید کنیم؟»