استفاده از نرم‌افزار خارجی؛ از مصادیق «جاسوسی»؟!

«در آن جلسه حضرت آقا تأکید کردند که غفلت ما منجر به حضور شرکت‌های آمریکایی در رأس خدماتی همچون حمل‌ونقل، کسب‌وکارهای مجازی و ... در سال‌های آتی خواهد شد و خطاب به رییس جمهوری اشاره کردند "شما که نمی‌خواهید این‌طور شود؟"، بنابراین اکنون باید با مفهوم حکمروایی فضای مجازی آشنا و به ابزارهای آن مجهز شویم.»

این روایتی‌ست که «رضا تقی‌پور» - عضو شورای عالی فضای مجازی - درباره جلسه‌ شورای عالی فضای مجازی با خامنه‌ای در بهمن ۱۳۹۶ ارائه می‌دهد. رضا تقی‌پور که اکنون (۱۳۹۹) نماینده مجلس شورای اسلامی نیز است، از سخت‌ترین منتقدان فضای مجازی است و بر این باور است که «حکمروایی فضای مجازی» در ایران محقق نشده است؛ عبارتی که همان‌طور که در بالا دیدیم مورد علاقه خامنه‌ای هم است و او نیز در پی آن است.

این «حکمروایی مجازی» که توسط برخی از بسته‌ترین نگاه‌های ایدئولوژیک در ایران تبلیغ می‌شود به زبان ساده و خلاصه یعنی همان تحقق شبکه ملی اطلاعات و اینترنت ایران را از اینترنت دنیا دور نگاه داشتن که البته به دلایل زیادی هنوز کاملا محقق نشده است؛ ولی سخنان اعضای شورای عالی فضای مجازی به صورت مصداقی‌تر می‌تواند ایده و آمال آنان را ترسیم کند. نظر این افراد مهم است؛ چرا که شورای عالی فضای مجازی مهم‌ترین نهاد بالادستی در حوزه تصمیمات مربوط به فضای مجازی است. از این رو بایسته است که تصمیمات این شورا با دقت بیش‌تری مورد بازدید و بررسی قرار بگیرد.

به عنوان نمونه رضا تقی‌پور، اخیرا در گفتگویی در خرداد ۱۳۹۹ استفاده از نرم‌افزارهای خارجی را مصداق «جاسوسی» دانست و چنین اتهام سنگین امنیتی را بر ساده‌ترین فعالیت‌های ممکن وارد کرد: «ما هنگام استفاده از تولیدات نرم‌افزاری کشورهای دیگر، عملا مجوز جاسوسی می‌دهیم و آن‌ها دیتای برداشت‌شده را تحلیل و استفاده می‌کنند، به‌عنوان مثال اگر هدف اقتصادی داشته باشند، مطلع می‌شوند که چه محصولی را به چه جامعه‌ای صادر کنند و اگر مانند کشور ما، افزون بر آن هدف امنیت ملی هم باشد، درمی‌یابند که در کدام بخش از جامعه بحران ایجاد کنند تا حاکمیت بیش‌تر تحت فشار قرار بگیرد.»

رضا تقی‌پور از اصلی‌ترین آدم‌های خامنه‌ای برای اعمال محدودیت مجازی است
رضا تقی‌پور از اصلی‌ترین آدم‌های خامنه‌ای برای اعمال محدودیت مجازی است

تقی‌پور در جریان سخنان خود همچنین پرده از یک تصمیم عجیب و شاید مضحک شورای عالی فضای مجازی برمی‌دارد. او اذعان می‌کند که در جلسه‌ای در خرداد ۹۶ در شورای عالی فضای مجازی تصویب شده بود که هر پیام‌رسان خارجی که ایرانیان از آن استفاده می‌کنند، یک دفتر در ایران داشته باشد و «یک مسئول پاسخگو» در آن دفتر پاسخگوی مسائل پیش‌آمده باشد!

این سخن خود نشان می‌دهد عضو عالی‌ترین شورای فضای مجازی کشور چه اندازه از ماهیت و نوع فعالیت شبکه‌های اجتماعی بی‌خبر است و هر شبکه را به مثابه یک کشور می‌داند که سفیری هم باید در ایران داشته باشد. نکته جالب‌توجه اینکه او خود از لحن تمسخرآمیز بنیان‌گذار تلگرام می‌گوید: «در قضایای حمله به مجلس و حرم امام خمینی (ره) و همین‌طور ناآرامی‌های اهواز دیدیم که تلگرام فضای آموزش تروریست‌ها را فراهم کرد و عملا شبکه فرماندهی و کنترل داعش در بستر این نرم‌افزار شکل گرفت تا آن رخدادهای تلخ به وقوع پیوست. اما وقتی ما اطلاعات هویتی این افراد را از تلگرام مطالبه کردیم، صاحب این پیام‌رسان حتی با لحن تمسخرآمیز با موضوع برخورد کرد و همکاری صورت نگرفت.»

نکته جالب‌توجه دیگر در سخنان این عضو شورای عالی فضای مجازی این است که از چین به عنوان «یک کشور الگو در زمینه مدیریت فضای مجازی» یاد کرد و در تمجید از آن گفت: «شرکت علی‌بابا متعلق به چین که بزرگ‌ترین فروشگاه مجازی این کشور محسوب می‌شود و قابل مقایسه با دیجی‌کالا نیست، امروز شرکت اول بورس نیویورک است؛ یعنی در فضای اقتصادی به این نحو باز عمل می‌شود اما در بحث اجتماعی، اخلاقی و حاکمیتی خود، محیط را بسته مدیریت می‌کنند.» پیش از این نیز در گزارشی دیگر در تواناتک نشان داده بودیم که شورای عالی فضای مجازی در پی چینی‌سازی فضای مجازی کشور است. 

البته یک نکته صادقانه نیز در سخنان رضا تقی‌پور می‌توان یافت و آن اذعان به ناتوانی جمهوری اسلامی برای رقابت با شبکه‌های اجتماعی خارجی است: «واقعیت این است که امروز پیام‌رسان‌های داخلی وضعیت مطلوبی ندارند و نمی‌توانند با سرعت مناسب پاسخگوی نیاز کاربران باشند.»