جمهوری اسلامی و لقمه گلوگیر اینستاگرام

اینترنت و شبکه‌های اجتماعی چنان به زندگی مردم عادی در ایران سخت پیوند خورده است که حتی از سخنان مقامات رسمی جمهوری اسلامی نیز می‌توان دریافت که فیلترینگ آن‌ها چه تاثیر منفی می‌گذارد. زمانی می‌توانیم پیوندخوردگی عمیق ایرانیان با اینترنت را دریابیم که بدانیم بر اساس آمار سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در پایان سال ۹۷ تعداد کاربران اینترنت در ایران ۷۴ میلیون و ۵۱۸ هزار هستند. درواقع مردم ایران مانند خیلی از دیگر ملل، با فضای مجازی همچون مقوله‌ای لوکس روبرو نمی‌شوند، بلکه فضای مجازی بخشی از زندگی مردم است. یکی از این فضاهای بسیار محبوب در ایران اینستاگرام است. فضایی محبوب برای مردم و مسئله‌ساز برای مسئولان جمهوری اسلامی.

درواقع اینستاگرام برای مسئولان جمهوری اسلامی تبدیل به یک مسئله شده است. آن‌ها تاکنون در چند مورد با سلبریتی‌های اینستاگرامی برخورد کردند و حتی آنان را بازداشت کردند ولی هنوز اینستاگرام را فیلتر نکردند. در آبان  ۹۸ و در جریان تظاهرات سراسری، آن‌ها اینترنت را کلا قطع کردند ولی اینستاگرام را فیلتر نکردند. درواقع شاید بتوان گفت فیلترینگ اینستاگرام هزینه سنگین اجتماعی برای جمهوری اسلامی در پی دارد که آن‌ها نمی‌توانند اینگونه راحت حساب خود را با آن صاف کنند.

ولی با این‌حال اینستاگرام در ایران چنان خشم برخی مقامات را برانگیخته است که از آن به عنوان فضایی «جهنمی» یاد می‌کنند. چنانکه «محمدجعفر منتظری» در سخنانی تند خطاب به وزیر ارتباطات گفته بود: «طبق مصوبه شورای عالی فضای مجازی مکلف بودید شبکه اجتماعی داخلی را تقویت کنید، چرا باید پول و سرمایه‌ای که در تقویت شبکه اجتماعی داخلی باید باشد را جایگزین تلگرام و اینستاگرام جهنمی می‌کنید؟ چرا باید پهنای باند بیشتری را به شبکه‌های خارجی اختصاص دهید؟ طبق مصوبه مگر مکلف نبودید که پهنای باند شبکه‌های خارجی را محدود وبه پهنای باند شبکه‌های داخلی بیفزایید؟ من مدعی مردم هستم، آسیب و جنایات و مشکلات ناشی از رها بودن فضای مجازی را می‌بینم».

nstagram


منتظری خود را «مدعی مردم» می‌خواند ولی خبر ندارد که طبق آمار اعلام شده حدود ۲۴ میلیون ایرانی در اینستاگرام حضور دارند و این یعنی ۳۰ درصد از جمعیت ایران از اینستاگرام استفاده می‌کنند. با این میزان کاربر، ایران در رده هفتم کشورهایی قرار می‌گیرد که از اینستاگرام استفاده می‌کنند. هفت کشور نخستین  آمریکا، برزیل، هند، اندونزی، روسیه، ترکیه و ژاپن هستند. 

مسئله چگونگی مقابله با اینستاگرام حتی هزینه سیاسی نیز داده است و گفته می‌شود «عبدالصمد خرم‌آبادی» - دبیر کارگروه تعیین محتوای مصادیق مجرمانه - (که درواقع نام رسمی کارگروه فیلترینگ است) به علت همین «مسامحه» در قبال فیلترینگ اینستاگرام از کارگروه فیلترینگ رفت. خرم‌آبادی اینستاگرام را زمینه‌ساز «تهاجم امنیتی» علیه جمهوری اسلامی دانسته بود؛ یعنی مسئله اینستاگرام در ایران را در حوزه مسائل امنیتی تعریف کرده بود!

یک تحلیل خواندنی درباره رفتن خرم‌آبادی به وبسایت «پیوست» بر می‌گردد که در داخل ایران فعالیت می‌کند. نویسنده وبسایت «پیوست» درباره استعفای خرم‌آبادی و روی‌کارآمدن دبیر جدید، به رویکرد خرم‌آبادی انتقاد کرده بود و ضمن توصیه‌ای به دبیر جدید کارگروه فیلترینگ، فیلتر اینستاگرام را مقابله با «خواست بخش بزرگی از مردم» تصویر کرده بود.

او در این باره  نوشته بود:‌ « فیلترینگ هر سایت یا نرم‌افزار پرمخاطب این روزها در واقع قرار گرفتن حاکمیت در برابر خواست بخش بزرگی از مردم است. آقای خرم‌آبادی به سادگی از لزوم فیلتر کردن اینستاگرام می‌گوید ولی خب این نرم‌افزار ۲۴ میلیون کاربر ایرانی دارد و مگر شوخی است که بخواهیم دسترسی این افراد را به یکباره قطع کنیم؟ مسئول جدید باید به خوبی بداند که فضای مجازی در ایران دیگر نه یک فضای قابل دسترس بلکه بخشی از زندگی همیشگی مردم است. فضای مجازی نه یک انتخاب که بخشی از زندگی جاری و ساری ماست و اگر قرار است مثلاً قطعه مربوط به اینستاگرام از میان این پازل برداشته شود، حتماً باید برای آن توجیه و البته جانشینی پیدا کرد».

با این حساب به نظر می‌رسد فیلترینگ اینستاگرام در ایران تصمیم بسیار سختی باشد؛ اگرچه فیلترینگ تلگرام نشان داد از جمهوری اسلامی هیچ فیلترینگی بعید نیست!