هیچ قلعه‌ اینترنتی در بیرون وجود ندارد!

واقعیت این است که تاثیرگذاری شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان تبدیل به مسئله‌ای غیرقابل انکار شده است. به‌ویژه توییتر فارسی در پخش و انتشار یک موضوع در سطح جهانی نقشی غیرقابل‌انکار ایفا می‌کند. 

هشتگ تاریخ‌ساز «اعدام نکنید» که مربوط به حکم اعدام سه جوان اصفهانی (بازداشت‌شده در اعتراضات آبان ۹۸) بود و هشتگ‌‌های مربوط به حکم اعدام نوید افکاری (بازداشت در اعتراضات مرداد ۹۷ در شیراز)، دو نمونه پررنگ از این موضوع هستند که واکنش‌هایی جهانی در پی داشتند؛ با اینکه از توییتر فارسی‌زبان آغاز شده بوند.

توییتر در ایران فیلتر است ولی این مانع از آن نیست که شهروندان ایرانی نقش ویژه خود را بازی کنند و حتی رییس جمهور آمریکا را وادار سازند همراه با آنان هشتگ‌های اعتراضی به زبان فارسی بزند. همراهی ترامپ با طوفان توییتری ایرانیان درباره نوید افکاری و توییت‌ او درباره این کشتی‌گیر شیرازی چنان بر جمهوری اسلامی گران آمد که از رسانه‌های «اصلاح‌طلب» چون اعتمادآنلاین تا رسانه‌های «اصولگرا» چون مشرق نیوز تلاش کردند در گزارش‌هایی اختصاصی، این همراهی را بی‌اعتبار سازند. 

بدون تردید این موضوع مهم از چشم کارگزاران امنیتی جمهوری اسلامی دور نیست. خصوصا که هشتگ اعدام نکنید - که پیش از این در گزارشی‌ جداگانه در تواناتک به آن پرداخته شده است - توانست اثرگذاری بیرونی داشته باشد و عملا آن سه جوان اصفهانی را از زیر تیغ حکم اعدام خارج کند.

شاید اساسا به علت همین دست تاثیرگذاری‌های کلان و غیرقابل انکار است که عضو شورای عالی فضای مجازی در جمهوری اسلامی در روزهای آغازین شهریور ۹۹ و در پیشنهادی عجیب درخواست می‌کند که ورود افراد خارجی به «فضای مجازی ایران» قانونمند شود و پلیس برای آنان گذرنامه صادر کند!

«رسول جلیلی»، که منصوب شخص خامنه‌ای در شورای عالی فضای مجازی است و این پیشنهاد عجیب را مطرح کرده است، گذرنامه مورد نظر خود را «رایا تبعه» نامیده است و گفته است کسانی که می‌خواهند در فضای مجازی ایران فعالیت کنند باید «تبعه فضای مجازی کشور» باشند!

جلیلی - که استاد دانشگاه صنعتی شریف است - در بخشی از سخنان خود گفته است«اگر قرار است افراد خارجی وارد فضای مجازی ما شوند باید برای آن قاعده و قانون گذاشت. از آن جایی که ورود این اشخاص به فضای مجازی از طریق فرودگاه واقعی انجام نمی‌شود و پلیس مهاجرت آن را کنترل نمی‌کند، مقررات متفاوتی برای ورود به صورت مجازی می‌طلبد. در این جا باید مسئله را بشناسیم و برای آن راهکار تدوین کنیم.»

تصویری از توییت رییس‌جمهور آمریکا در حمایت از نوید افکاری
تصویری از توییت رییس‌جمهور آمریکا در حمایت از نوید افکاری

طبیعی‌ست نخستین پرسشی که به ذهن مخاطب متبادر می‌شود این است که در فعالیت اینترنتی چگونه می‌توان مرز تعریف کرد که عبور از آن مرز نیازمند گذرنامه باشد؟! اساسا مگر دنیای اینترنت دنیای مرزکشی شده است؟! اینترنت به این علت به عنوان پدیده‌ای منحصربه‌فرد و هیجان‌انگیز شناخته می‌شود که مرزهای دنیای واقعی را درنوردیده است و کسی می‌تواند در نیویورک زندگی کند و یک عکس در شبکه اجتماعی خود آپلود کند و در عرض چند ثانیه کامنتی درباره آن عکس از بغداد یا استانبول دریافت کند. آیا استاد دانشگاه صنعتی شریف توانایی درک چنین مختصاتی را ندارد؟!

کاملا روشن است که این پیشنهاد از عضو شورای عالی فضای مجازی پیش از همه چیز پیشنهادی غیرقابل اجراست و تنها راه آن این است که اینترنت جهانی برای ایرانیان قطع شود؛ همچون آبان ۹۸. جز این هیچ راه دیگری برای ایجاد دوگانه داخلی / خارجی در اینترنت ایران متصور نیست. تازه اگر بتوان فعالیت سایت‌های تاییدشده داخلی را - که در زمان قطعی اینترنت جهانی کار می‌کردند - مصداقی از فعالیت اینترنتی دانست.

البته این پیشنهاد غیرقابل اجرا در راستای نیات شخص خود خامنه‌ای است. او بود که در جلسه اخیر تصویری با دولت حسن روحانی مدعی شد فضای مجازی ایرانیان تحت کنترل خارجی‌هاست و از نقش «عوامل مسلط بین‌المللی» سخن راند و صراحتا گفت: «بحث ما در مورد فضای مجازی این است که این عرصه از خارج مدیریت و هدایت می‌شود.»

مفهوم «حکمرانی فضای مجازی» که چند سالی است ورد زبان کارگزاران جمهوری اسلامی شده است دقیقا در حوزه چنین نگاهی تعریف می‌شود؛ نگاهی کلاسیک به مفهوم حکمرانی و گمان بر اینکه اینترنت قلعه‌ای است در بیرون که اکنون در تصرف «دشمن» است و جمهوری اسلامی باید آن قلعه را تصاحب کند و بر آن «حکمرانی» کند.

برای بسط و توضیح این مفهوم حتی عالی‌ترین نهادهای جمهوری اسلامی - همچون مرکز ملی فضای مجازی و دانشگاه امام صادق - کتاب‌هایی منتشر کرده‌اند که دو نمونه از آن‌ها را در این‌جا و این‌جا می‌توانید ببینید.

غافل از این‌که هیچ قلعه‌ اینترنتی در دنیای بیرون وجود ندارد و حکمرانی در فضای مجازی از آن همین شهروندان بی‌نام و نشانی است که با چند کلیک و همه‌گیر یک هشتگ، توجه جهانیان را به یک مسئله خاص جلب می‌کنند و خشم رهبر جمهوری اسلامی و کارگزارانش را برمی‌انگیزند.