آیا کلاب‌هاوس در ایران فیلتر می‌شود؟

شبکه‌های اجتماعی در میان ایرانیان به سرعت محبوب می‌شوند و ایرانیان به صورت گسترده‌ای از آن استفاده می‌کنند؛ تا جایی که برخی از این شبکه‌ها تبدیل به محل جدی کسب و کار می‌شود و زندگی بسیاری از ایرانیان از لحاظ اقتصادی به آن گره می‌خورد. از جمله می‌توان از اینستاگرام و تلگرام یاد کرد. اینستاگرام که هنوز در ایران فیلتر نشده است تبدیل به پلتفرمی بسیار سودآور برای کسانی شده است که در حوزه تبلیغات عمل می‌کنند.

محبوبیت و همه‌گیری شبکه‌های اجتماعی در ایران البته چیز عجیبی نیست چنانکه در بیش‌تر نقاط دنیا نیز این محبوبیت برای شبکه‌های اجتماعی به وجود می‌آید؛ ولی محبوبیت آن در ایران از این رو جالب‌توجه است که حکومت کنونی ایران به هیچ وجه رویکرد مثبتی به این شبکه‌ها ندارد و نه تنها صراحتا علیه آن‌ها اعلام موضع می‌کند بلکه عملا نیز دست به فیلتر بسیاری از آنان زده است. فیس‌بوک، یوتیوب، توییتر و تلگرام تنها بخشی از پلتفرم‌های محبوب فیلترشده هستند.

این پیش‌درآمدی بود تا به یک شبکه جدید اجتماعی بپردازیم که تازه به بازار آمده است و به‌سرعت در میان ایرانیان نیز مشهور شده و اکنون همه جا صحبت از آن است؛ کلاب‌هاوس! حضور کلاب‌هاوس با توجه به عناد جمهوری اسلامی با شبکه‌های اجتماعی سریعا به این پرسش دامن زده است که آیا جمهوری اسلامی کلاب‌هاوس را فیلتر خواهد کرد؟

«محمدجعفر منتظری» که عنوان «دادستان کل کشور» را یدک می‌کشد در ۱۷ فروردین ۱۴۰۰ در پاسخ به احتمال فیلترینگ کلاب‌هاوس گفت: «برنامه‌ای برای فیلترینگ کلاب‌هاوس نداریم.» منتظری از مخالفان سرسخت و جدی آزادی شبکه‌های اجتماعی است و این‌که او نسبت به فیلترینگ کلا‌ب‌هاوس بی‌علاقگی نشان می‌دهد نشان می‌دهد که کلاب‌هاوس دغدغه‌های امنیتی چندانی برای جمهوری اسلامی نیافریده است.

از دیگر سو وزیر ارتباطات و وزیر خارجه جمهوری اسلامی، که در کلاب‌هاوس حضوری فعال دارند، از فیلترینگ احتمالی این شبکه اجتماعی انتقاد کردند. آذری جهرمی و جواد ظریف، از کلاب‌هاوس استفاده می‌کنند تا به بیان نظرات خود بپردازند و در عین ‌حال فرصتی برای آنان فراهم شده است تا این سخنرانی‌هایشان یکسویه و همچون منبر باشد. مدیر جلسه نیز قادر است پرسش‌کنندگان را دستچین کند؛ چنانکه در اتاقی که محمدجواد ظریف به دفاع از قرارداد ۲۵ ساله با چین می‌پرداخت، به خبرنگاران رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور اجازه سخن داده نشد.

در‌عین‌ حال «امیر خوراکیان»، معاون حقوقی مرکز ملی فضای مجازی، خواستار آن شد که نسخه ایرانی کلاب‌هاوس از سوی بخش خصوصی راه‌اندازی شود. او این کار را «ساده» دانست و گفت: «لازم نیست حتما سرویسی مسدود شود و بعد به فکر راه‌اندازی مشابه داخلی آن بیفتیم.»

امیر خوراکیان از چهره‌های نزدیک به خامنه‌ای خواستار ساخت نسخه بومی کلاب‌هاوس شد
امیر خوراکیان از چهره‌های نزدیک به بیت خامنه‌ای خواستار ساخت نسخه بومی کلاب‌هاوس شد

این سخن امیر خوراکیان که از افراد نزدیک به بیت خامنه‌ای است نشان می‌دهد اگرچه با توجه به مختصات خاص کلاب‌هاوس و قابلیت محدودسازی مخالفان، احتمال فیلترینگ آن بالا نیست، ولی راه برای فیلترینگ آن در صورت احساس هراس امنیتی باز است.

فراموش نباید کرد که اگرچه قابلیت محدودسازی برای ایراد سخن در کلاب‌هاوس وجود دارد ولی خود مخالفان نیز می‌توانند در اتاق‌های جداگانه به بحث و گفتگو بپردازند و این به اندازه کافی برای جمهوری اسلامی نامطلوب است. در همین راستا فرج سرکوهی، که در آلمان زندگی می‌کند، حضور کلاب‌هاوس را در کل مثبت می‌بیند و آن را «گامی در شکست سانسور» می‌داند. او بر این باور است که در کلاب‌هاوس «حس صمیمیت» بیش‌تری به علت گفتگومحور بودن آن وجود دارد.

بر اساس همین احساس هراس است که بعضا برخی از محفل‌های شبه‌امنیتی دست به سناریوسازی می‌زنند؛ چنان‌که وبسایت سپاهی مشرق‌نیوز در یک سناریوسازی امنیتی مدعی شد که «برخی ایرانیان ضدانقلاب» در کلاب‌هاوس با «بندر بن سلطان» - از مقامات بلندپایه امنیتی / سیاسی در عربستان سعودی - «جلسه شبانه» داشته‌اند!

صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز گزارشی مشروح و انتقادی درباره کلاب‌هاوس منتشر کرد. این گزارش کلاب‌هاوس را «باشگاه صوتی» نامید و به صورتی‌ معنادار مدعی شد که برخی کشورها این شبکه اجتماعی را فیلتر کرده‌اند. این گزارش تخریب‌گرانه حضور افراد عادی و فراهم‌شدن مجال صحبت برای آنان را مسخره کرده است. در این گزارش، صداوسیما که زیر نظر خامنه‌ای اداره می‌شود، کلاب‌هاوس را همچون رقیب خود می‌بیند و با انتخاب واژه‌ها و عباراتی که بار تحقیر و تهدید دارند تلاش می‌کند زمینه‌های بی‌اعتبارسازی آن را فراهم کند.

با توجه به همه این موارد شاید بتوان گفت احتمال فیلترینگ کلاب‌هاوس در ایران اکنون - فروردین ۱۴۰۰ - چندان بالا نیست؛ به‌ویژه که جمهوری اسلامی برای به‌ پای صندوق کشاندن مردم در «انتخابات» ۱۴۰۰ نیازمند گرم‌کردن کنترل‌شده فضای سیاسی است ولی در عین ‌حال در زمینه محدودسازی اینترنتی از جمهوری اسلامی چیزی بعید نیست؛ چنان‌که «علیرضا معزی» - معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی حسن روحانی - در توییتی از تمایل برخی در جمهوری اسلامی برای فیلتر آن گفت. او در توییتی نوشت: «کلاب‌هاوس فیلتر نشده اما استقبال اخیر شهروندان و گفتگوهای مؤثر، روادارانه و محترمانه‌ای که در این پلتفرم، برخی را آنقدر مضطرب ساخته که زمزمه مسدود ساختن را از سر بگیرند. گویا فیلترینگ شکست‌خورده تلگرام عبرت نشده است.»

البته هیچ ‌گاه نباید فراموش کرد که اگر نظر خود خامنه‌ای روی فیلترینگ کلاب‌هاوس قرار بگیرد (همچون نمونه تلگرام که با نظر خود خامنه‌ای فیلتر شد)، این پلتفرم نیز سریعا زیر تیغ فیلتر خواهد رفت.