خامنه‌ای در سال ۹۸ درباره فضای مجازی چه گفت؟

تداوم نگاه امنیتی-نظامی به فضای مجازی

خامنه‌ای به عنوان کسی که شورای عالی فضای مجازی را در اسفند ۱۳۹۰ تاسیس کرده است و کمیته فیلترینگ اینترنت نیز عملا زیر نظر او فعالیت می‌کند، در واقع تبدیل به سیاستگذار اصلی چگونگی اداره فضای مجازی در کشور شده است. طبیعی‌ست آشنایی با نگاه او و رصد سخنان او دراین‌باره می‌تواند به مخاطبان پیگیر شناخت دقیق‌تر و عمیق‌تری از چگونگی وضعیت فضای مجازی در ایران بدهد.

مروری کوتاه بر سخنان خامنه‌ای در سال ۹۸ نشان می‌دهد که او همچنان نگاه امنیتی-جنگی خود به فضای مجازی را حفظ و بلکه تقویت کرده است. به عنوان نمونه او در اردیبهشت ۹۸ در دیدار با فرماندهان و مدیران نیروی انتظامی، از آنان خواست «به صورت جدی» با «عوامل ناامن‌کننده فضای مجازی» مقابله کنند. 

او در این دیدار به صورت تلویحی ضرر گسترش فضای مجازی را بیش‌تر از سود آن دانست و گفت«گسترش فضای مجازی یک گسترش بسیار وسیع و عظیمی است. این فضای مجازی منافعی دارد، امکاناتی دارد، خطراتی هم دارد، خطرات بزرگی هم دارد. اگر چنانچه این فضا برای مردم ناامن باشد، ضررش را مردم می‌برند.»

او باز در اردیبهشت ۹۸ در دیداری با برخی از معلمان، فضای مجازی را محلی برای «نفوذ اطلاعاتی دشمن» دانست و در مهر ۱۳۹۸ در سخنانی در دانشگاه نظامی «امام حسین» خطاب به دانشجویان آن دانشگاه گفت: «در مورد ابزار بایستی به‌روز باشید. تنوع در ابزار هم جزو چیزهایی است که بایستی مورد توجه باشد. مسئله فضای مجازی، امروز جزو ابزارها است؛ مسئله بازی جنگ، امروز جزو ابزارها است؛ به اینها بایستی توجه کنید.»

جدای از این نگاه امنیتی-نظامی به فضای مجازی و آن را خطری امنیتی دانستن، خامنه‌ای به فضای مجازی نگاهی ارزشی-هنجاری نیز دارد. به عنوان نمونه او در همان دیدار با معلمان در اردیبهشت ۹۸ به صورت غیرمستقیم، فضای مجازی را محلی برای فساد اخلاقی دانست. او در اشاره به وجود «دانشمندان گوناگون» در کشور، تربیت آنان در دنیایی که فضای مجازی آن را احاطه کرده است، یک «هنر» دانست. این سخنان اوست«این‌که در دنیای اینترنت، در دنیای مفاسد گوناگون اخلاقی و در دنیای ماهواره، اینجور جوان را تربیت کنید، این خیلی هنر است.»

خامنه‌ای نگاهی امنیتی - نظامی به فضای مجازی دارد
خامنه‌ای نگاهی امنیتی-نظامی به فضای مجازی دارد

در تداوم چنین نگاهی بود که او در تیرماه ۹۸ از لزوم «تقوای مجازی» سخن راند و گفت«یکی از گرفتاری‌های امروز ما، رواج دروغ، تهمت، شایعه و مسائلی از این قبیل در فضای مجازی است که باید در خطبه‌های نماز جمعه، لزوم رعایت تقوا در فضای مجازی تبیین شود.»

در آذر ۹۸ و تحت‌تاثیر زلزله‌ سیاسی که در آبان ۹۸ کشور را چند روز لرزاند و نظام را ترساند، حسن روحانی به نقل از خامنه‌ای سخن از «تقویت شبکه ملی اطلاعات» راند و گفت این «دستور» در شورای عالی فضای مجازی پیگیری خواهد شد. روحانی گفته بود: «بنا بر دستور مقام معظم رهبری دولت قصد دارد شبکه ملی اطلاعات را تا حدی تقویت کند که مردم برای رفع نیازمندی‌های خود نیازی به خارج نداشته باشند.»

همین توضیح که ایرانیان در فضای مجازی نباید نیازی به خارج داشته باشند خود می‌تواند پشت‌پرده ایده «شبکه ملی اطلاعات» را نمایان کند. در آبان ۹۸ برای نخستین بار و برای چند روز اینترنت در کشور کاملا قطع شد و ارتباط ایران با جهان گسسته شد. بدیهی بود که این تصمیم که ضرر بزرگی به خود نظام نیز زد از آن رو صورت گرفت که جهان نداند در ایران چه می‌گذرد؛ پیش‌درآمدی برای قطع ارتباط مجازی با جهان آزاد.

چنان‌که در همان آذر ۹۸ فرماندهان نظامی نیز سخن از «اینترنت پاک» راندند. «غلامرضا سلیمانی» - رئیس سازمان بسیج  مستضعفین - در سوم آذرماه صراحتا از ایده «اینترنت پاک» گفت و ادامه داد: «معتقدیم اینترنت در کشور ما باید اینترنت پاک باشد و این اعتقاد را با صراحت بیان می‌کنیم زیرا همان‌هایی که خودشان خالق این فناوری هستند می‌گویند ما اجازه نمی‌دهیم فرزندانمان به راحتی از هر نوع فناوری و هر نرم‌افزاری استفاده کنند و آن‌ها این موضوع را طبقه‌بندی و مدیریت کرده‌اند.»

منظور سلیمانی از اینترنت پاک همان اینترنت ملی بود. چنانکه در ادامه سخنان خود گفته بود: «بسیج در این زمینه به نوبه خود کار می‌کند؛ ما در حوزه اینترنت ملی فعالیت‌های لازم را انجام می‌دهیم و امیدواریم با کمک سایر دستگاه‌ها برسیم به روزی که اینترنت ملی راه‌اندازی شود و به همه نیازهای کشور پاسخ دهد.»