پدرام روشن؛ از تحصیل پنهانی تا کشف هزاره

2020-09-22

آبان ۱۳۹۸ تیم پژوهشگران شرکت گوگل در ساخت کامپیوترهای کوانتومی به «برتری کوانتومی» رسید. این تیم موفق به ساخت کامپیوترهایی شد که می‌توانند هزاران‌ بار سریعتر از کامپیوترهای کلاسیک داده‌ها را پردازش کنند؛ پردازش‌هایی که فقط در چند دقیقه صورت می‌گیرد در حالی که انجام آن با کامپیوترهای قدرتمند امروزی (غیرکوانتومی) هزاران سال طول می‌کشد. شماری از دانشمندان این اتفاق را «کشف هزاره» لقب داده‌اند. نکته جالب توجه این‌که یکی از اعضای این تیم، دانشمندی ایرانی بود؛ پدرام روشن.

پدرام سال ۱۳۵۶ در یک خانواده بهائی در ساری به دنیا آمد. به گفته خودش به دلیل بهائی‌بودن دوران کودکی آرامی نداشت و خانواده‌اش مدام نگران خطر بازداشت پدر بودند. این ترس‌ها در نهایت موجب شد که خانواده از شهر ساری خارج شوند و در روستایی دورافتاده زندگی کنند. پدر و مادر پدرام پس از انقلاب ۵۷ - مانند دیگر بهائیان - شغل دولتی‌شان را از دست دادند و از کار اخراج شدند. پدرام نیز در دوره راهنمایی و دبیرستان به دلیل عقیده دینی‌اش مدام آزار می‌دید و گاهی نیز از برخی امتیازات تحصیلی محروم می‌شد.

پدرام روشن
به گفته خودش به دلیل بهائی‌بودن در ایران دوران کودکی آرامی نداشت

او از همان کودکی اشتیاق فراوانی به یادگیری ریاضی داشت. در مصاحبه‌ای اختصاصی با «رادیو فردا» در این باره می‌گوید: «کتاب‌های ریاضی را خارج از برنامه درسی‌ام می‌خواندم و - دروغ نگویم - فیزیک نمی‌خواندم آن سال‌ها خیلی. بیش‌تر به مثلثات و هندسه و این چیزها علاقه داشتم.»

او به دلیل موانع و محدودیت‌هایی که همواره بر سر راه جامعه بهائی ایران وجود داشت و همچنان نیز دارد، نتوانست در دانشگاه‌های دولتی ایران تحصیل کند؛ بنابراین به دانشگاه زیرزمینی بهائیان به نام «موسسه عالی بهائیان ایران» (BIHE) رفت و در رشته عمران درس خواند و مدرک کارشناسی گرفت.

پدرام روشن درباره ماهیت این دانشگاه می‌گوید: «از اساتید اخراجی دانشگاه و بقیه افرادی که مطلع بودند و توانایی‌اش را داشتند، دانشگاهی را تشکیل دادند و این دانشگاه داشت کم‌کم جای خودش را میان خانواده‌ها باز می‌کرد.»

این موسسه آموزشی ده رشته تحصیلی از جمله مهندسی شیمی، مهندسی عمران و علوم پزشکی داشت و به طور مخفیانه به کار خود ادامه می‌داد تا وقتی که نخستین دانشجویان آن فارغ‌التحصیل شدند و از دانشگاهی در کانادا پذیرش گرفتند. این امر باعث شد توجه حکومت به آن جلب شود «و آن منجر شد به یک حمله سراسری به مسئولان و مراکزی که این مؤسسه داشت، در هفتم مهرماه ۱۳۷۷».

پدرام روشن
دوره فوق ‌دکترای کوانتوم را در «دانشگاه سانتا باربارا» در کالیفرنیا گذراند

پدرام در نهایت سال ۲۰۰۱ از ایران خارج شد و به آمریکا رفت. ابتدا در «دانشگاه پیتزبورگ» تحصیل را آغاز کرد و سپس دوره فوق ‌دکترای کوانتوم را در دانشگاه سانتا باربارا در کالیفرنیا به پایان رساند؛ جایی که روزی «آلبرت اینشتین» در آن درس می‌داد. او در آن مدت به مدارج بالای علمی رسید و از سال ۲۰۱۴ به عنوان دانشمند پژوهشگر در شرکت گوگل آغاز به کار کرد.

زمانی که این دانشمند فیزیک کوانتوم برای پذیرش به «دانشگاه پیتزبورگ» در آمریکا مراجعه کرده بود و از تحصیل خود در دانشگاه بهائیان گفته بود، مدیران دانشگاه تلاش کردند نام این دانشگاه را در لیست دانشگاه‌های مصوب جمهوری اسلامی پیدا کنند. او این‌گونه تعریف می‌کند: «وارد دانشگاه پیتزبرگ شدم و این سیستم آموزشی را که درس خواندم، به آن‌ها توضیح دادم. آن‌ها هم بی‌ارزش‌ترین کار ممکن را کردند، گفتند اسم این دانشگاه چیست، گفتم Bahaii Institute for Higher Education و [فرد مسئول] شروع کرد در کامپیوترش تایپ [و جستجو]‌ کردن. گفت در لیست ما نیست. گفتم این لیست را چه کسی به شما داده؟ گفت این لیست تاییدشده وزارت علوم جمهوری اسلامی‌ است. گفتم من یک ساعت است برای شما توضیح می‌دهم که این‌ها ما را دانشگاه راه نمی‌دهند و آن وقت شما در لیست وزارت علوم دنبال اسم این دانشگاه می‌گردید؟»

او اکنون (۱۳۹۹ خورشیدی / ۲۰۲۰ میلادی) عضو تیم ۷۰ تا ۸۰‌نفره پژوهشی کمپانی گوگل است. این تیم متشکل از مهندس‌های سخت‌افزار و نرم‌افزار و فیزیک‌دان‌های تجربی و نظری است.

پدرام روشن
از سال ۲۰۱۴ به عنوان دانشمند پژوهشگر در گوگل آغاز به کار کرد

این دانشمند ایرانی که - با محرومیت‌های بسیار در ایران روبرو بود و مجبور به مهاجرت اجباری شد، می‌گوید: «اسم ایران که می‌آید، یاد معلم‌ها، دوستانم و خاطرات خوبم می‌افتم.» البته این دوستان هم اکثرا در سراسر دنیا پراکنده شده‌اند؛ از استرالیا تا کانادا. او اضافه می‌کند: «البته بی‌عدالتی نظام‌مند علیه بهایی‌ها در ایران هیچ‌وقت کم‌تر نشده است.»

پدرام با پشتکار بسیار پیوسته در تلاش است. ششم شهریور ۱۳۹۹ پدرام روشن به همراه تیم «هوش مصنوعی کوآنتومِ» شرکت گوگل مقاله‌ای منتشر کردند که تبدیل به مطلب اول و عکس روی جلد مجله ساینس، معتبرترین ژورنال دانشگاهی در این عرصه، شد.

تلگرام