وکلا امروز قادرند با استفاده از امکانات رمزگذاریشده پیامرسانهایی چون تلگرام با موکلان خود یا افراد نیازمند مشاوره و کمک حقوقی به صورتی بعضا ناشناس تماس متنی، شنیداری و دیداری داشته باشند. مستندات پرونده را به صورت دیجیتال دریافت و مطالعه کنند و چنانکه در مبحث این درس اشاره خواهیم کرد با بهرهگیری از انبوهی از دادهها و ابزارهای موثر دنیای دیجیتال وظایف حقوقی خود را به بهترین نحو به انجام رسانند.
در این ویدیو ۶ روش از ۱۲ موثر از امکانات دیجیتال دنیای اینترنت برای پیشبرد کارهای قضایی را با هم بررسی میکنیم و در قسمت دوم نیز ۶ روش دیگر را بررسی میکنیم.
این برنامه بخشی از جلسه پنجم دوره آموزشی «استفاده موثر و امن از ابزارهای دیجیتال ویژه وکلا و مدافعان حقوق بشر» برگزارشده در در آموزشکده توانا است.
۱- جستجوی موارد نقض حقوق شهروندان از خلال وب جهانی
حدود ۳ دهه از حضور موثر وب جهانی در عرصه عمومی میگذرد. با افزایش حضور و فعالیت شهروندان در فضای دیجیتال حالا بخش مهمی از کنشهای اجتماعی در سراسر جهان روی وب جهانی و به صورت مجازی صورت میگیرد. شهروندان در ابعادی غیرقابلباور زندگی بعضا خصوصی خود را روی شبکههای اجتماعی با دیگران به اشتراک میگذارند. همه ما در سالهای گذشته نمونههایی از انتشار تصاویر و ویدئوهای مربوط به خشونت پلیس و گروههای تندرو مثلا علیه رنگینپوستان یا دیگر اقلیتها را مشاهده کردهایم. محتوایی که نشر آن بعضا به چندین هفته یا چندین ماه اعتراض گسترده انجامیده است. امروزه بخش بزرگی از فعالیت کوشندگان حقوق بشر و وکلا از طریق تحقیق و جستجو برای مواردی از این دست در شبکههای اجتماعی است و تحلیل آن با هدف کمک به پروسه حقوقی و وکالت صورت میگیرد. هجوم پلیس به یک تجمع، استفاده نیروهای لباسشخصی از اسلحه برای سرکوب، ورود و بازرسی منازل و دفاتر اشخاص و گروهها بدون ارائه حکم، همه و همه از مواردی هستند که انتشار محتوا توسط حاضران یا حتی عابران و افراد تماشاچی پیرامون حادثه بعدا به افشای ابعاد پنهان و بعضا زیرسوالبردن روایت ارائهشده توسط نهادهای سرکوبگر کمک میکند. خصوصا در سالهای گذشته نوع نسبتا جدیدی از کمپینهای انحراف افکار عمومی از بلاروس گرفته تا ایران و از روسیه تا ونزوئلا، خشونت علیه شهروندان را از اساس انکار میکند، جستجو، تحقیق و انتشار دادههای موجود بیش از پیش ضرورت پیدا کرده است.
۲- تماس با شهود و قربانیان
همانگونه که در مورد قبل اشاره شد، مثلا پس از هجوم گروههای نیمهنظامی و لباسشخصی به دفتر یک نشریه، گردهمآیی زنان یا ضربوشتم دانشجویان در خوابگاه، میتوان با همه افرادی که ماجرا را روی شبکههای اجتماعی خود روایت کردهاند، تماس گرفته یا با جستجوی معکوس تصاویر منتشرشده، شهود و قربانیان را شناسایی و پس از تماس، روایت ایشان را ثبت و ضبط کرد.
لازم به ذکر است که معمولا در موارد مشابه مخصوصا زمانی که یک طرف ماجرا دولت و نیروهای امنیتی قرار دارند تلاشهایی به موازات وکلا توسط نهادهای سرکوبگر و با هدف سکوت و ارعاب شهود و خانواده قربانیان با استفاده از دادههای موجود در فضای مجازی در جریان است. در اینگونه موارد، افشای همین تلاشها در فضای عمومی به روشنشدن حقیقت و برخورد با ناقضان حقوق قربانیان کمک خواهد کرد.
۳- راستیآزمایی و ثبت شواهد دیجیتال
با رشدانفجارگونه انتشار اطلاعات در فضای مجازی، تبادل دهها و صدها میلیون پیام به صورتی روزانه و انتشار میلیونها تصویر و ویدئو از رویدادهای متفاوت، خصوصا در موارد دارای ارزش خبری و قابل پیگیری حقوقی انبوهی از دادههای راست و غلط با انگیزههای متفاوت منتشر میشوند. برای مثال وقوع یک حادثه دلخراش نظیر فروریختن یک برج را در نظر آورید. شما به عنوان وکیل قربانیان به دنبال بررسی ابعاد مختلف و اثبات قصور و تقصیر مثلا در زمینه صدور مجوزید. به همین دلیل همه ویدیوها و تصاویر شهروندان از واقعه مزبور را جمعآوری میکنید. اما آیا همه این ویدیوها و تصاویر واقعا مربوط به مورد خاص فروریختن برجاند؟
پاسخ به این سوال معمولا منفی است. افراد و کاربران بسیاری با انگیزههای مختلف اقدام به انتشار اطلاعات اشتباه، نادقیق یا اساسا جعلی از این حادثه میکنند.
انتشار برخی از این ویدئوها مثلا با هدف کسب درآمد روی سایتهایی مانند یوتیوب انجام میشود و با استفاده از حساسیت موضوع و کلیک بسیار، ویدیوهای قدیمی و غیرمرتبط با عنوانی غیرواقعی به حادثه فوق ربط داده شده و منتشر میشود.
سیلی از اخبار و تصاویر راست و دروغ با هدف لایک و بازنشر توسط کاربران شبکههای اجتماعی پس از هر واقعه پرسروصدا منتشر میشوند. همچنین در بسیاری از موارد حکومتهای خودکامه، پس از سرکوب گسترده شهروندان خود، اخبار و تصاویر دروغین را برای فریب و انحراف افکار عمومی و زیرسوالبردن روایت قربانیان منتشر میکنند. در سالهای اخیر نیز همانگونه که پیشتر گفته شد، ظهور تکنولوژی هوش مصنوعی امکان بازسازی نسبتا واقعی تصاویر غیر واقعی را فراهم کرده است مثلا با استفاده از چند دقیقه ویدئوی یک فرد سرشناس و تحلیل صدا و تصویر او توسط کامپیوتر میتوان ویدئوی او را در حال ادای واقعی هر سخنی که شما بخواهید بازتولید کرد.
۴- تحلیل دادههای متا از تصاویر و ویدئوها
در بسیاری از موارد، فایلهای عکس یا ویدئو حاوی اطلاعاتی چون موقعیت جغرافیایی، تاریخ و حتی دوربین بهکاررفته در ثبت تصویر و ویدئو است در اینگونه موارد میتوان با استفاده از سرویسهای در دسترس تحلیل دادههای متا صحت تصاویر یا ویدئوها را مورد بررسی قرار داد.
۵- جستجوی معکوس تصاویر و انواع دیگر دادهها
در بسیاری از موارد میتوان از جستجوی معکوس برای تشخیص تصاویر جعلی یا قدیمی بهره جست، مثلا در گوگل با آپلود تصاویر یا استفاده از لنز گوگل میتوانید تحقیق کنید که آیا این تصاویر در جای دیگری یا زمانی پیش از زمان موردِ ادعا، استفاده شدهاند یا خیر؟
۶- استفاده از نقشه برای واکاوی و استخراج موقعیت جغرافیایی
فعالان دیجیتال هر روز بیش از پیش از امکاناتی چون نقشههای گوگلمپ و گوگلارث (Google Earth) برای راستیآزمایی شواهد و همچنین بررسی و تحقیق ابعاد وقایعی چون نقض حقوق بشر استفاده میکنند. مثلا در استفاده از نیروهای نظامی علیه یک اقلیت قومی و یا شهروندان بیدفاع، با تحلیل ویژگیهای منحصر به فرد تصاویر و ویدئوها و استخراج موقعیت دقیق جغرافیایی آن محل روی گوگلمپ و سپس استخراج اطلاعات دیگر عکس مثلا تاریخ و زمان ثبت تصویر با بررسی مواردی نظیر سایه یا وضعیت جوی و مقایسه آن با تصاویر و ویدیوهای دیگر در مدتزمان مشابه، به اصلیترین ابزارهای فعالان دیجیتال بدل شده است. با جستجوی واژههایی چون Geo located روی شبکههای اجتماعی میتوان در مدتزمانی نسبتا کوتاهی محل وقوع و ثبت محتوای تصویر یا فریمی از ویدئوی مورد بحث را که توسط کاربران شبکههای اجتماعی، کشف و بازنشر شده است را یافت.