ویپیان و پروکسی هر دو ابزارهایی برای تغییر آدرس IP و عبور از محدودیتهای اینترنتی هستند، اما تفاوتهای مهمی دارند. ویپیان تمام ترافیک اینترنتی دستگاه را رمزنگاری کرده و از یک سرور امن عبور میدهد، که باعث افزایش امنیت و حفظ حریم خصوصی در سطح سیستم میشود؛ در حالی که پروکسی فقط درخواستهای یک اپلیکیشن خاص (مثل مرورگر) را از طریق سرور واسطه ارسال میکند و معمولاً رمزنگاری ندارد. بهطور خلاصه، ویپیان برای امنیت و ناشناسماندن در کل اینترنت مناسبتر است، اما پروکسی برای دسترسی سریع و سبک به سایتهای محدودشده کاربرد دارد.
در این مقاله به بررسی هرکدام از این ابزارهای مهم برای فعالیت در دنیای دیجیتال میپردازیم.
VPN چیست؟
VPN در واقع مخفف «Virtual Private Network» یا «شبکه خصوصی مجازی» است که به کاربر کمک میکند تا بدون دسترسی مستقیم به اینترنت، بتوانند به وبسایت یا اپلیکیشنهای آنلاین وصل شود.
هر وی.پی.ان دو بخش دارد، سرور وی.پی.ان (VPN Server) که در اصل سروری است که ما از طریق آن به اینترنت وصل میشویم و وی.پی.ان کلاینت (VPN Client) که در واقع ابزار یا اپلیکیشنی است که ما آن را در دستگاه موبایل یا کامپیوتر خود نصب میکنیم تا از طریق آن به وی.پی.ان سرور متصل شویم.
همانطور که در تصویر بالا میبینید، در یک اتصال مستقیم بدون وی.پی.ان، ترافیک اینترنتی، از دستگاه شما به شرکت ارائهکننده اینترنتتان – مثل همراه اول، ایرانسل و امثال اینها – منتقل میشود و از طریق اینترنتِ ارائهدهنده، به اینترنت منتقل میشود- یعنی وبسایت یا اپلیکیشنهای مختلف فضای مجازی. در حالت اتصال بدون وی.پی.ان، شرکت ارائهکننده اینترنت شما، میتواند ببینید که شما به کدام وبسایت یا اپلیکیشن متصل شدهاید. در این حالت آن شرکت میتواند ترافیک اینترنت به وبسایت یا اپلیکیشنهای خاصی را مسدود کند؛ که به این کار فیلترینگ گفته میشود.
بدون استفاده از وی.پی.ان، این کار برای ارائهدهنده اینترنت بسیار سهل و آسان است. همانطور که میدانیم در ایران، شرکتهای ارائهکننده اینترنت، زیر نظر سیستم اطلاعاتی رژیم فعالیت میکنند و اگر سیستم اطلاعاتی اراده کند، میتواند از طریق این شرکتها مقصد ترافیک اینترنتی ما را شناسایی و ردگیری کند. یعنی حتی اگر وبسایتی فیلتر نباشد، سیستم اطلاعاتی با کمک ارائهکنندگان اینترنت میتواند ببیند به چه مدت و به کدام وبسایت یا اپلیکیشن متصل هستیم و اگر اتصال ما رمزگذاری نشده باشد یا از اپلیکیشن موبایلی استفاده کنیم که از سیستم رمزنگاری استفاده نکرده باشد، سیستم اطلاعاتی حتی به محتوای اطلاعات ردوبدلشده توسط ما، دسترسی خواهد داشت.
بنابراین در هیچ حالتی ما نباید اطلاعات حساس یا ارتباطات محرمانه خود را بدون استفاده از وی.پی.ان مطمئن ردوبدل کنیم. البته در اکثر موارد مانند ارسال ایمیل، از اکثر ارائهکنندگان سرویسهای ایمیلِ معتبر مانند Gmail ،Hotmail و Yahoo و برخی اپلیکیشنها مثل Signal یا Telegram secret chat، شرکت ارائهدهنده اینترنت تنها متوجه برقراری ارتباط شما با سرور خدماتدهنده میشود، اما نمیتواند محتوای اطلاعات ردوبدلشده را ببیند. به این دلیل که این ارتباط در بستر SSL برقرار میشود و ارتباط بین شما و سرور در مبدا و مقصد به صورت رمزگذاریشده (Encrypted) جابه جا میشود و در حالتی که ما از وی.پی.ان استفاده میکنیم، اطلاعات توسط VPN Client، در دستگاه ما رمزگذاریشده و از طریق ISP به VPN Server ارسال میشود، این اطلاعات در VPN Server رمزگشایی میشود و درخواست ما به وبسایت یا اپلیکیشن مورد استفاده ما، ارسال میشود.
اطلاعات دریافتی از اینترنت در VPN Server دوباره رمزگذاری میشود و توسط ارائهکننده اینترنت به VPN Client در دستگاه ما باز میگردد. این اطلاعات توسط VPN Client رمزگشایی میشود و ما میتوانیم از آن اطلاعات در جستجوگر اینترنت یا اپلیکیشن موبایل استفاده کنیم.
همانطور که مشخص است در این حالت، شرکت ارائهکننده اینترنت، تنها چیزی که میبیند، ارسال و دریافت یک سری اطلاعات رمزگذاریشده بین دستگاه شما و سرور وی.پی.ان است. ارائهکننده اینترنت، به دلیل رمزگذاری اطلاعاتی که در سمت server و Client صورت گرفته، به هیچ وجه نمیتواند بفهمد که شما به کدام سرور اینترنتی متصل شدهاید. بنابراین تا زمانی که VPN Server توسط ارائهکننده اینترنت شما مسدود یا فیلتر نشده باشد، شما میتوانید از اینترنت بدون سانسور استفاده کنید.
به دلیل رمزگذاری اطلاعات در وی.پی.ان برای استفاده از وی.پی.ان نیاز به نام کاربری و رمز عبور یا یک کلید دارید. اگر از وی.پی.ان امنی استفاده میکنید و اطلاعات محرمانه با آن ردوبدل میکنید، بهتر است از کلید یا رمز عبور خود مراقبت کنید و آن را در اختیار دیگران قرار ندهید.
سیستم زیرساخت اینترنت رژیم با بهرهگیری از تجهیزات و سیستمهای سانسور که بیشتر چینی هستند، میتواند تشخیص دهد که ترافیک ردوبدلشده یک کاربر میتواند ترافیک یک وی.پی.ان باشد و در صورت زیادشدن این ترافیک میتواند VPN Server را بلاک کند و چیزی که ما میبینیم این است که یک وی.پی.ان مدت زمانی کار میکند ولی پس از مدتی از کار میافتد، دلیلش این است که VPN Server توسط سیستم فیلترینگ شناساییشده و بلاک شده است.
سپاه و سایر سیستمهای امنیتی جمهوری اسلامی، که کنترل این سیستم فیلترینگ را به عهده دارند، برای سودجویی بیشتر و همزمان کنترل بیشتر روی مردم، خود اقدام به تولید و پخش و فروش یک سری وی.پی.ان در کشور میکنند، با این کار علاوه بر اینکه مقدار زیادی پول به جیب میزنند، میتوانند ترافیک ردوبدلشده توسط هر کاربر را ردیابی کنند. بنابراین لازم است دقت کنیم که به هیچ وجه از وی.پی.ان ارائهشده توسط رژیم استفاده نکنیم.
برای تهیه یک وی.پی.ان معتبر میبایست بسیار وسواس داشته باشیم، همیشه در نظر داشته باشیم، وی.پی.انهایی که در ایران به طور نسبتا آزادانه خرید و فروش میشوند، به احتمال خیلی زیاد در دست سیستم اطلاعاتی رژیم هستند.
پروکسی (Proxy) چیست؟
یکی دیگر از راههای دورزدن فیلترینگ، استفاده از پروکسیها است اما پروکسی چیست؟ پروکسیسرورها بر خلاف وی.پی.ان برای برقراری ارتباط امن ایجاد نشدهاند. به زبان سادهتر پروکسیسرور، یک سرور واسط است که از آن برای احراز هویت کاربران و واسطهشدن ارتباطات با یک سرویس خاص استفاده میشود.
فرض کنید که شما یک پروکسیسرور در آلمان دارید و زمانی که به این پروکسیسرور متصل شوید، شما را احراز هویت میکند و از طرف شما با اینترنت ارتباط میگیرد و درخواستهای شما را دریافت میکند و برایتان ارسال میکند. پروکسیسرور بر خلاف وی.پی.ان رمزگذاری یا رمزگشایی اطلاعات انجام نمیدهد. در این تصویر نحوه حرکت اطلاعات در پروکسی را مشاهده میکنید.
هر پروکسیسرور معمولا برای ارتباط با یک سرور خاص طراحی شده و تنها برای ایجاد یک پل ارتباطی بین شما با یک سیستم یا سروری خاص، مورد استفاده قرار میگیرند؛ مانند پروکسیهای تلگرام و واتساپ. در این سیستم، به دلیل عدم رمزگذاری اطلاعات در پروکسی، شما به نام کاربری یا رمز عبور یا کلید مخصوص نیاز نخواهید داشت.
برخی از اپلیکیشنها در داخل، سیستم رمزگذاری پیشرفته بین خود و سرور دارند که در این موارد استفاده از پروکسیسرور مشکل امنیتی خاصی ایجاد نمیکند، حتی اگر این پروکسیسرور ارائهشده توسط سیستم اطلاعاتی باشد، محتوای اطلاعات به دلیل رمزگذاریشدن لو نخواهد رفت.
در هر صورت از نظر تئوری، پروکسیها نسبت به وی.پی.ان سرعت بیشتری دارند؛ به این دلیل که واحد رمزگذاری و رمزگشایی ندارند و در دستگاههای موبایل، مصرف باتری کمتری خواهند داشت امل کارایی آنها محدود به یک یا چند سرویس اینترنتی خواهد بود و امنیت آنها نیز نسبت به وی.پی.ان به مراتب کمتر است