در این ویدیو ۸ نمونه‌ استفاده قانونمند از هوش‌ مصنوعی و کلان‌داده‌ها را با هم بررسی می‌کنیم و میبینیم که چطور فناوری می‌تواند در خدمت انسان باشد.

این برنامه بخشی از جلسه چهارم دوره آموزشی «استفاده موثر و امن از ابزارهای دیجیتال ویژه وکلا و مدافعان حقوق بشر» برگزارشده در آموزشکده توانا است.

۱- مقابله با جرم و قانون‌گریزی 

در سطح ملی و به شکل فزاینده‌ای در سطح بین‌المللی، هوش‌ مصنوعی و کلانداده‌ها برای مقابله با گریز تبهکاران از قوانین مختلف، خصوصا قوانین مربوط به پول‌شویی، تحریم و تامین مالی تروریسم استفاده می‌شود. این فن‌آوری قادر است آخرین شیوه‌های تحریم‌گریزی گروه‌های تروریستی، تبهکاران و دولت‌های یاغی را با تجزیه و تحلیل میلیون‌ها تراکنش مالی، کشف کند. 

۲- کشف و پیشگیری از کلاهبرداری 

ارائه‌دهندگان سرویس‌های خرید و فروش آنلاین، ارائه‌دهندگان کارت‌های اعتباری، بان‌کها و دیگر مراکزی که همواره و به صورتی گسترده با پدیده کلاهبرداری اینترنتی روبرو بوده‌اند، امروزه از فن‌آوری هوش‌ مصنوعی، یادگیری ماشین و کلا‌ن‌داده‌ها برای تشخیص و پیش‌بینی وقوع موارد بسیار متنوع کلاهبرداری استفاده می‌کنند. با تجزیه و تحلیل الگوهای رفتار آنلاین تبهکاران در فضای مجازی، تکرار و مشابهت با آن الگوها در انبوهی از داده‌های مربوط به تراکنش‌های آنلاین، به توقف و بررسی بیش‌تر برخی از این تراکنش‌ها می‌انجامد. البته باید توجه‌ داشت که کارآمدی و دقت این تکنولوژی هرگز ۱۰۰‌ درصد نیست یعنی هم مواردی از کلاهبرداری بدون تشخیص از سوی الگوریتم و هم مواردی از تشخیص اشتباه یک تراکنش مالی سالم به عنوان کلاهبرداری اتفاق می‌افتد. 

۳- پیش‌بینی جرم و جنایت 

در سال‌های گذشته توجه دستگاه‌های حافظ امنیت شهری، بیش از پیش به پیشگیری از وقوع جرم از طریق پیش‌بینی جرم و جنایت قبل از وقوع معطوف شده است. مثلا از روی تحلیل داده‌های مربوط به سرقت مانند مکان، طول و زمان وقوع سرقت می‌توان وقوع موارد مشابه و حتی آدرس احتمالی آن را با شباهت مناسبی پیش‌بینی کرد و از آن جلوگیری کرد. همچنین در مواردی باز از طریق داده‌های دکل‌های تلفن‌همراه و افزایش فعالیت شبکه‌ای از شماره‌های تلفن در ساعاتی خاص از روز و شب نیز می‌توان وقوع انواعی از جرایم سازمان‌یافته را قبل از وقوع پیش‌بینی کرد. 

۴- احراز هویت از راه شناسایی چهره

بسیاری از فرودگاه‌های جهان امروزه بدون دخالت ماموران کنترل پاسپورت از دوربین‌های شناسایی چهره برای تطبیق هویت افراد با داده‌های بیومتریک پاسپورت آنان استفاده می‌کنند. این فن‌آوری و گسترش آن به سایر عرصه‌ها ارائه بسیاری از خدمات شهری را تسهیل کرده و همچنین به آسان‌کردن تردد شهروندان به اماکن مختلف انجامیده است 

۵- بررسی شواهد و مستندات پرونده‌های قضایی توسط ماشین 

در جریان دادرسی و بررسی شواهد و مستندات، هوش‌ مصنوعی قادر است با پردازش حجم انبوهی از داده‌های مرتبط با موضوع پرونده، مثلا داده‌های بیولوژیک، ژنتیک نظیر DNA و همچنین مدل‌سازی از موضوع قضایی پرونده و مقایسه آن با ده‌ها‌هزار مورد مشابه، به وکلا و قضات کمک کند تا با دقتی بیش‌تر و صرف وقت و هزینه کم‌تر جوانب مختلف پرونده و مستندات آن را بررسی‌کنند. 

۶- کشف فساد قضایی و نظارت بر عملکرد قضات و دادستان‌ها 

در برخی کشورهای جهان، حتی همین امروز نوعی نظارت برآمده از تکنولوژی اطلاعات از آغاز تا پایان روند دادرسی اعمال می‌شود مثلا قضات از نوعی فن‌آوری نظارتی دیجیتال استفاده می‌کنند. با جمع‌آوری و تحلیل انبوه داده‌های مربوط به محاکمات توسط الگوریتم، مواردی غیرطبیعی از صدور یا عدم صدور احکام در شعبات مختلف کشف می‌شود و کار را برای متخلفان احتمالی مثلا قضات فاسد سخت‌تر و سخت‌تر می‌کند. 

۷- راستی‌آزمایی اسناد، شواهد و قراردادها

بر خلاف دوران سابق که تایید صحت یک برگ سند، گواهی تولد، ازدواج یا قرارداد نیازمند کار کارشناسی و استعلام و ارجاع به بایگانی‌ها کاغذی بود، فن‌آوری هوش مصنوعی امروز قادر به تشخیص اعتبار بسیاری از اسناد مثلا قراردادها ست، همان‌طور که در بخش تشخیص کلاهبرداری عنوان شد با پردازش الگوها و شیوه‌ها از خلال کلان‌داده‌ها می‌توان الگوریتم‌هایی را برای تشخیص صحت اسناد و مدارک توسعه داد؛ الگوریتم‌هایی که به ظهور نسل‌ نوینی از سیستم‌های پردازش اسناد الکترونیکی انجامیده‌اند. 

۸- تشخیص و مقابله با هک، حملات سایبری

هم‌زمان با افزایش استفاده و همچنین پیچیدگی حملات هکری توسط مجموعه متکثری از دولت‌های اقتدارگرا تا گروه‌های تبهکار و تروریستی، هوش مصنوعی با فراتر‌رفتن از محدودیت‌های تشخیص و مقابله با حملات سایبری به خط محکمی از دفاع در برابر جاسوسی‌ الکترونیک دولت‌هایی نظیر چین و همچنین حملات خرابکارانه و سایبری حکومت‌های سرکوبگری چون ایران، کره‌ شمالی و روسیه بدل شده است.

پیش از ظهور تکنولوژی حفاظت سایبری از داده‌های حساس، به دلیل نیاز به منابع عظیم تکنولوژی و نیروی‌ انسانی در انحصار دولت‌ها و سازمان‌های نظامی‌ بود. حال‌ آنکه با بهره‌گیری از هوش‌ مصنوعی حتی کاربران عادی و فعالان و كنشگران نیز می‌توانند خود را در برابر حملات نسبتا پیچیده دولتی محافظت کنند.