بعد از میدان تیان‌آن‌من، چین کمونیست راهی تازه برای سرکوب پیدا کرد: کنترل کامل دنیای دیجیتال.
از فیلتر کردن اینترنت و شبکه‌های اجتماعی تا استفاده از هوش مصنوعی، شناسایی چهره و جمع‌آوری DNA برای سرکوب اقلیت‌ها.
«دیوار آتش چین» فقط یک فایروال نیست، یک زندان دیجیتال واقعی است که هر حرکت و فکر را زیر نظر دارد.
در این ویدیو ببینید چگونه حکومت چین با ابزارهای دیجیتال آزادی را خاموش می‌کند.

این برنامه بخشی از جلسه هشتم دوره آموزشی «استفاده موثر و امن از ابزارهای دیجیتال ویژه وکلا و مدافعان حقوق بشر» برگزارشده در آموزشکده توانا است.

یک دهه پس از رویدادهای خون‌بار میدان تیان‌من (Tiananmen Incident)، رهبران چین کمونیست مانند دیگر حکومت‌های تمامیت‌خواه توجه ویژه خود را معطوف به پیشرفت‌های دیجیتال و دورنمای استفاده شهروندان از این ابزارها برای ایجاد فضای گفت‌وگو، انتقاد و گسترش مطالباتی نظیر حقوق‌ بشر، احترام و آزادی بیان و اندیشه کردند. دیوار‌ آتش یا دیوار دیجیتال چین برای توقف هر نوع تبادل‌نظر و تجربه شهروندان با دنیا‌ی آزاد و با هدف کنترل صددرصدی و محدود‌کردن فعالیت‌های آنلاین شهروندان، روز‌به‌روز مستحکم‌تر شد.

تقریبا همه رسانه‌های اصلی دنیای آزاد فیلتر شدند. موتورهای‌ جستجو، پیام‌رسان‌های مورد استفاده در سراسر جهان و همچنین شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های به‌اشتراک‌‌گذاری محتوی نظیر ایکس نیز به روی کاربران چینی مسدود شدند. حزب‌کمونیست چین همه سال‌های دهه ۲۰۱۰ را به تحقیق و آزمایش درباره استفاده از تکنولوژی چون هوش‌ مصنوعی و کلا‌ن‌داده مثلا برای شناسایی چهره‌ و تحت‌کنترل گرفتن رفت‌و‌آمد شهروندان کرد. در این میان گزارش‌هایی تکاندهنده از جمع‌آوری DNA و دیگر داده‌های بیومتریک برخی اقلیت‌ها، خصوصا اقلیت‌ اویغور ، منتشر شده‌ است. 

همه این گزارش‌ها دورنمایی بسیار سیاه از نوعی سیاه‌چال و زندان دیجیتال را به نمایش‌ می‌گذارد که تمام افکار و حرکات افراد به صورت ۲۴‌ساعته توسط ماشین‌ و الگوریتم‌های خود‌کامل‌کننده هوش‌ مصنوعی کنترل می‌شود تا معترضان یا اقلیت‌های تحت ستم، حتی قبل از انجام هر نوع حرکت اعتراضی بازداشت و سرکوب شوند. موارد زیر همه قالب‌هایی از تلاش دولت چین برای کنترل دیجیتال اعتراضات را نشان می‌دهند.

۴ قالب عمده تلاش چین برای کنترل دیجیتال اعتراضات

۱- تکنولوژی تشخیص و دسته‌بندی چهره با هوش‌ مصنوعی

گزارش‌هایی مبنی بر توسعه الگوریتم‌هایی توسط دولت‌ چین و نهادهای وابسته به حزب کمونیست منتشر شده که در آن شکل صورت و خصوصیات بیولوژیک نظیر فاصله چشم، پیشانی و دیگر مشخصات صورت برای پروفایل‌کردن شهروندان اقلیت «اویغور» و  «تبت» در اماکن عمومی مورد استفاده قرار گرفته‌ است به این معنا که در میان هزاران عابر در یک خیابان یا میدان، تکنولوژی هوش مصنوعی از طریق دوربین‌های مداربسته همه افرادی که چهره‌ و دیگر مشخصات بیولوژیک شبیه اویغورها یا تبتی‌ها دارند را شناسایی و در اختیار پلیس قرار می‌دهد. همچنین دولت چین با سرعت مشغول کار روی شاخه‌ دیگری از این تکنولوژی‌ است که با تحلیل حجم عظیم داده‌های دوربین‌های مداربسته حال روحی و روانی و احساسات افراد را اندازه‌گیری می‌کند و الگوریتم افراد به‌شدت خشمگین و تحت استرس بیش‌تر را به صورت زنده شناسایی می‌کند.   

۲- جمع‌آوری DNA و دیگر داده‌های بیومتریک از اقلیت‌ها

علاوه بر جمع‌آوری و ثبت DNA و دیگر داده‌های بیومتریک از اقلیت‌ها و ناراضیان،‌ دولت چین با جدیت مشغول تکمیل کلان‌داده‌هایی است که در آن حجم عظیمی از داده از رنگ چشم و مشخصات فیزیکی گرفته تا نمونه منحصر‌به‌فرد صدا، نحوه راه‌رفتن و فهرست بلند بالایی از مشخصات فیزیکی او در آن ثبت شوند. هم‌زمانی این پروژه‌های بسیار پردامنه جمع‌آوری داده با انتشار گزارش‌هایی از کمپ‌های بازداشت، فشار و شستشوی‌ مغزی جوانان و حتی نوجوانان اقلیت‌هایی چون ایغورها بسیار نگران‌‌کننده است. 

۳- سیستم رتبه‌بندی اعتبار اجتماعی (Social Credit System) 

چین در ده سال گذشته به‌سرعت مشغول کار و توسعه سیستم رتبه‌بندی شهروندان بر اساس تک‌تک فعالیت‌های اجتماعی ایشان خصوصا فعالیت‌های آنلاین است. در این سیستم انتقاد از حکومت، شرکت در یک حرکت‌ اعتراضی و حتی لایک‌کردن یک پست انتقادی و اخبار تاییدنشده توسط رسانه‌های حکومتی می‌تواند دسترسی شما را به بسیاری از امتیازات اجتماعی حتی تا خرید یک کامپیوتر و تلفن کاهش دهد اما در عوض شرکت در تجمعات و طرح‌های حکومتی، پست مقاله و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی به نفع حزب کمونیست و بسیاری فعالیت‌های دیگر حکومتی می‌تواند رتبه شهروندان را بالا ببرد و آنان را از بسیاری از تسهیلات بانکی و دیگر مشوق‌ها بهره‌مند سازد. مواردی که مستقیما در بالا و پایین‌رفتن رتبه شهروندان نقش دارند و مکانیسم‌های تاثیر آنان غیرشفاف‌اند، مثل مواردی چون شکایت همسایه‌ از شما به دلیل دشمنی، به مقامات سیاسی محلی و پلیس، رتبه‌ شما پایین می‌آید. همچنین در رتبه‌بندی اجتماعی شمار غیر‌قابل‌باوری از متغیرهای برآمده از حجم انبوه داده – مثلا از مصرف آب و برق گرفته تا دیدار و ملاقات، کمک و مواظبت از شهروندان سالخورده – در رتبه‌بندی اجتماعی شما نقش ایفا می‌کنند. 

دورنمای طرح رتبه‌بندی اجتماعی تکان‌دهنده‌ است، جامعه‌ای که در آن شهروندان بدون هر ایده و اختیاری مانند اجزای یک بازی فقط و فقط به دنبال کسب یک امتیاز بیش‌تر و بهره‌مند‌شدن از تسهیلات دولتی‌اند.

۴- هوش‌ مصنوعی و سرکوب پیشگیرانه (Predictive Policing)

دو اقلیت اویغور و تبت یا گروهی از ناراضیان سیاسی مثل وکلای حقوق بشر در چین را در نظر‌ آورید، در سال‌های گذشته هر روز بیش‌از‌پیش از پدیده سرکوب پیشگیرانه صحبت می‌شود. پلیس پیش‌گیری، به مجموعه‌ای پیچیده از کاربرد الگوریتم‌های هوش‌ مصنوعی، ریاضیات، مدل‌های‌ آماری و تحلیل داده‌های حاصل از مدل‌های آماری برای پیش‌بینی وقوع جرم در ساعت و مکان مشخص مجهز است. مثلا با استفاده از داده‌های سال‌های پیشین، دوربین‌های مداربسته، افزایش فعالیت تردد برخی شماره‌ تلفن‌های خاص، امکان وقوع جرم مثلا قاچاق مواد مخدر و سرقت در نقطه‌ای خاص پیش‌بینی می‌شود.

سرکوب پیشگیرانه، موضوعی بسیار مناقشه‌برانگیز است و در آزادترین جوامع جهان، صاحب‌نظران علی‌رغم اذعان به فواید بسیار آن برای جلوگیری از وقوع جرم‌ و جنایت، مثلا جنایت علیه کودکان و زنان، از عواقب ناخواسته و کنترل‌نشده جانبی آن به‌شدت ابراز نگرانی می‌کنند. مثلا بیم آن می‌رود که الگوریتم‌های هوش مصنوعی یک اقلیت نژادی یا یک گروه اجتماعی را به‌شدت هدف قرار دهد و افراد عضو این اقلیت مثلا به دلیل رنگ‌ پوست‌، مشخصات صورت یا طرز لباس‌پوشیدن بارها و بارها توسط پلیس متوقف و مورد بازجویی و آزار قرار گیرند. این پدیده یعنی هر آنچه در دنیای آزاد دغدغه و مایه نگرانی کوشندگان حقوق بشر است، در چین کمونیست ظاهرا هدف دولت برای توسعه چنین الگوریتم‌هایی‌ است. با روش‌های برآمده از هوش‌ مصنوعی و کلان‌داده صدای یک فرد یا اعضای یک گروه معترض از خلال میلیاردها تماس صوتی شناسایی می‌شود. حتی بدون اطلاع و بعضا با اجبار این افراد اپلیکیشن‌های جاسوسی روی تلفن‌هاى همراهشان نصب می‌شود. همه رفت‌و‌آمدهای ایشان از خلال تکنولوژی تشخیص چهره، تشخیص پلاک‌ ماشین و مکان‌یاب تلفن‌ آن‌ها کنترل می‌شود. با کنترل کامل تماس‌ها، ارتباطات و دیگر فعالیت‌های اینترنتی آنان کم‌ترین زمینه برای اعتراض و جمع‌آوری شواهد توسط ناراضیان آلارم‌های بسیاری را برای دولت و نهادهای امنیتی به صدا در‌می‌آورد و با بازداشت و ارعاب فرد، اعتراض حتی قبل از وقوع آن خفه می‌شود.